Zaterdag 4 april maakte ik een prachtige rondwandeling door Hilversum. De route kwam uit het boekje Dwalen door een ideaal en droeg de titel Een Grote Tuinstad. Het werd een tocht vol architectuur, geschiedenis en verrassend veel groen.

Hilversum als uitgewerkte tuinstad

Wat Hilversum zo bijzonder maakt, is dat de tuinstadgedachte hier niet slechts een ideaal bleef, maar daadwerkelijk op de schaal van een hele stad werd uitgevoerd.

De stad kent talloze tuindorpen en groene woonwijken die samen een harmonieus geheel vormen. De grote drijvende kracht hierachter was architect en stedenbouwkundige Willem Marinus Dudok, die in 1915 naar Hilversum werd gehaald. Tussen 1915 en 1935 realiseerde hij de zuidelijke stadsuitbreiding, ontworpen volgens zijn vernieuwende stedenbouwkundige inzichten.

Het Raadhuis – het absolute hoogtepunt

Het officiele beginpunt van de wandeling is vanaf de haven. Omdat wij met de trein naar Hilversum waren gereden, pakten wij de route bij het station op. Geen wandeling door Hilversum is compleet zonder een bezoek aan het wereldberoemde Raadhuis uit 1931. Dit meesterwerk geldt als het hoogtepunt van Dudoks oeuvre. De strakke lijnen, de toren, de geometrie en het spel van licht en schaduw maken het tot een iconisch gebouw.

De Boomberg – wandelen voor de rijken

De route voerde verder door de Boomberg, een villawijk die al vóór de tuindorpen werd aangelegd. Oorspronkelijk was dit een gebied voor de welgestelden, met villa’s rond het Boombergpark.

“Dudok vond dat Hilversum ondanks het vele groen geen tuinstad was, omdat de villa’s daar merendeels bevolkt werden door personen die er niet werkten en ‘hun ledigen tijd’ doorbrachten.”

Toch groeide Hilversum uiteindelijk, mede dankzij Dudok, uit tot een echte tuinstad.

Een wandeling vol geschiedenis en idealen

Deze rondwandeling liet prachtig zien hoe een stedenbouwkundig ideaal werkelijkheid kan worden. Hilversum is een stad waar architectuur, natuur en sociale visie samenkomen. Dankzij Dudok en zijn tijdgenoten is het een plek geworden waar je niet alleen woont, maar ook wandelt door een levend ontwerp.

Start in Hilversum‑Zuid

De officiele start van de wandeling begint in Hilversum‑Zuid, ooit een zandige streek waar landwegen richting de heide liepen. Hier werd de basis gelegd voor Dudoks visie: lucht, licht, ruimte en groen.

“De bebouwing was geïnspireerd op het (niet meer bestaand) tuindorp dat hij samen met J.J.P. Oud in 1914 in Leiderdorp had ontworpen.”

De Bloemenbuurt – een nieuwe aanpak

De Bloemenbuurt is een van de eerste wijken die volledig volgens de tuinstadgedachte werd ontwikkeld. Dudok wilde af van de chaotische groei van steden en pleitte voor planmatige uitbreiding, met veel groen en afwisseling in architectuur.

“Systematische beplanting en afrondende bebouwing moesten de stad tot een tuinstad maken waar de mensen op korte afstand van het omringende natuurschoon gezond en gelukkig konden leven.”

De wijk ademt nog steeds die landelijke sfeer: voortuinen, plantsoenen, verspringende daklijnen en gevels van baksteen, pleisterwerk of hout.

Scholen en openbare gebouwen van Dudok

Een van de hoogtepunten onderweg was de Fabritiusschool, misschien wel het beroemdste schoolgebouw van Dudok.

“De Fabritiusschool is het beroemdste schoolgebouw van Dudok. Deze school met rieten dak werd in 1926 gebouwd en is bedoeld voor kinderen uit de ‘gegoede milieus’.”

Dudok ontwierp in totaal zeventien scholen, maar ook begraafplaatsen, sportgebouwen, bruggen, badhuizen en zelfs een dierenstal. Zijn invloed op het stadsbeeld is werkelijk overal zichtbaar.

Plan Oost en tuindorp Liebergen

Na een doorsteek richting het noordoosten bereikten wij Hilversum‑Oost. Hier liggen wijken die tussen 1927 en 1931 straalsgewijs vanuit het centrum zijn ontworpen. De brede radialen met plantsoenen verwijzen als groene vingers naar de omliggende natuur.

Het tuindorp Liebergen is een prachtig voorbeeld van sociale woningbouw volgens de tuinstadgedachte. De variatie in materialen, hoogteverschillen en verspringende rooilijnen maakt het tot een charmante buurt.

“De vroegste complexen, zoals Liebergen, laten een grote verscheidenheid van materialen, hoogteverschillen en rooilijnverspringingen zien.”

De politiepost

Ook de kleine politiepost uit 1919 kwamen wij tegen. Dudok ontwierp dit gebouw in de stijl van de Amsterdamse School. De brede deuren waren bedoeld voor een slangenwagen en een rijwielbrancard.

“Hij beschouwde zijn ontwerp een begin van de ‘verbetering van de bebouwing’ van deze ‘uitermate lelijke buurt’.”

Nu was het niet ver meer naar het treinstation. Met de trein van 13.59 uur reden we huiswaarts. Het was een verassende tocht geworden. Het was mooier dan we verwacht hadden. Een minpuntje voor mij persoonlijk was, dat vrijwel de hele route verhard was. Met af en toe een zonnetje in de middag en droog weer, was het een mooie tocht.

Een inspirerende tocht die smaakt naar meer.

Henri Floor