Op zaterdag 16 december 2023 organiseerde de FLAL de Ruigewaard wandeltocht vanuit Grijpskerk.
Het routeverloop van de tocht is alsvolgt:
Grijpskerk,
Niezijl,
Oude Riet (rivier),
Heereburen,
Niehofsterdiep,
Niehove,
Anne Pilat pad/Niehoofstertocht,
Aalsum,
Electra,
Kommerzijlsterriet (rivier),
Kommerzijl,
Gasopslag Grijpskerk en
Rietlanden.
Rond 8.15 uur kwamen we aan bij de start.
We waren vanaf station Groningen met de trein naar Grijpskerk gereisd.
De start was bij voetbalvereniging Grijpskerk.
Rond 8.50 uur konden we starten.
Als eerste liepen we daar de Herestraat in het centrum van Grijpskerk.
Aan de rand van Grijpskerk volgden we de Friesestraatweg overgaand in Groningerstraatweg.
Deze provinciale weg volgden we ongeveer 2 km en was uiteraard het minst mooie deel van de route.
Niezijl werd bereikt en doorkruist.
Op 25 september 2022 liepen we hier tegengesteld aan de route van Tocht om de Noord.
Daarbij liepen we nog even langs het
Hoerediep.
Ook kwamen we langs het Blik, Trommel en Oudheden Museum. Op 25 september 2022 hebben we dit museum bezocht.
Een bezoek aan het Blikmuseum Niezijl is dubbel en dwars de moeite waard. De voormalige supermarkt van de familie Nauta is nu ingericht als een huiskamer, waarbij de kachel in het midden staat te snorren. Er is veel te zien en veel te horen, want de eigenaren kunnen u veel vertellen over de verzameling en over de rijke geschiedenis van Niezijl.
In het Westerkwartier zijn er uitzonderlijke objecten uit het verleden bewaard gebleven en dat zijn de bijzondere pronkstukken van verzamelaars. In het Blik, Trommel en Oudheden Museum van Tineke en Hein Nauta in Niezijl staan ongeveer 7000 voorwerpen, voornamelijk blikken en bewaartrommels, maar ook glazen en emaillen objecten. Er gaat een wereld voor je open als je op bezoek komt: overzichtelijke thema’s zoals het Koninklijk Huis, Kinderhoek en voorwerpen uit de Oorlogstijd.
Opnieuw staken we een water over. Ditmaal was dat het Niezijlsterdiep.
Aan het eind van Niezijl stonden wandelaars een onverzorgd huis te fotograferen.
Omstanders zeiden dat dit een drugspand betrof.
We sloegen af en zetten koers naar de Oude Riet.
Na de brug volgden we even de Oude Riet over het Oebelepad.
De volgende doorkomstplaats was Wierdendorp Niehove, voor ons ook bekend van de Tocht om de Noord 2022.
Bij café restaurant Eissenhof was op 7½ km de eerste rust mogelijkheid.
De koffie smaakte hier heel lekker, hoorden we later.
Over de Kloosterweg werd het centrum van Niehove verlaten.
WIERDEDORP NIEHOVE
Het dorp op een woonheuvel dat bijna niet veranderde
Vroeger kwam de zee verder landinwaarts. Daar houd je Groningers niet mee tegen. We bouwden gewoon heuvels voor onze dorpen. Met tientallen wierdendorpen veroverden we stukjes land van het water. De sobere kracht van Groningse wierdendorpen is nergens nog zo sterk voelbaar als in Niehove.
Wandelend over de smalle kerkenpaden van Niehove zou je niet zeggen dat dit kleine dorpje vroeger de hoofdstad van Humsterland was. Zoals je hier staat tussen de huisjes van rood baksteen, zo was het hier eeuwen geleden ook. De kerk staat in het midden van het dorp, bovenop de wierde. Van bovenaf gezien is Niehove een soort spinnenweb. Om de kerk heen staan, in twee cirkels gebouwd, de huizen van het dorp met de achterkanten naar de velden gekeerd. Vanaf de kerk lopen smalle kerkenpaden naar de lager gelegen ringweg. Wandel zeker rond om dit stratenplan met eigen voeten te ervaren.
De kerk in het midden is een romanogotische kerk uit de 13de eeuw. Tot de 16de eeuw was dit het enige gebouw van steen in het dorp. Pas nog veel later kreeg de kerk banken. Tot die tijd moesten de kerkgangers staan: mannen aan de zuidzijde en vrouwen aan de noordzijde. In de kerk zit nu een bezoekerscentrum met informatie over het dorp en Humsterland. Het kerkhof van Niehove was lange tijd van de straat gescheiden door een cirkelvormige gracht. Deze gracht moest ervoor zorgen dat de geesten netjes op het kerkhof bleven en niet door het dorp gingen dwalen.
Buiten Niehove liepen we over het Anne Pilat pad naar buurtschap Aalsum.
Over de Electraweg liepen we naar buurtschap Electra aan de Kommerzijlsterriet.
Hier hadden we een fraai gezicht op Gemaal de Waterwolf.
Daar liepen we even later ook vlak langs.
Gemaal de Waterwolf
In de buurt van het dorp Oldehove is het gemaal de Waterwolf te vinden. Het gemaal staat aan het Reitdiep en is een van de grootste gemalen van Nederland.
Tot 1877 werd het overtollige water uit het noordwesten van de provincie op een natuurlijke wijze via het Reitdiep naar zee afgevoerd. Nadat het Reidiep deels werd afgesloten met een dijk kon dit niet meer. Om het land toch droog te kunnen houden besloten de provincie en het rijk een gemaal te gaan bouwen: de Waterwolf. De bouw van het gemaal begon in 1918 en twee jaar later werd de opening door koningin Wilhelmina verricht. Het gemaal was het eerste elektrisch aangedreven gemaal van Nederland en is een van de grootste in zijn soort. Na de opening was het zelfs een tijd het grootste gemaal van Europa. In de omgeving wordt de Waterwolf ook wel Electra genoemd, vernoemd naar het waterschap waar het gemaal door gebouwd en lange tijd beheerd werd. Het gebouw staat tegenwoordig op de lijst van rijksmonumenten.
Nu volgden we enige km's de Ruige Waard. Door de lichte miezerregen was het niet echt genieten. Het was nu meer blik-op-oneindig-verstand-op-nul-weer.
In Kommerzijl was de 2e en laatste rust op 17½ km bij Dorpshuis De Soltketen (zoutketels).
Nu was het niet ver meer naar Gietkerk. In Gietkerk staken we de provinciale weg op de zelfde plek als de heenweg over.
Geschiedenis van de omgeving:
Het dorp Grijpskerk is begin 15e eeuw ontstaan door bedijking van een zeeboezem ten westen van het voormalig eiland Humsterland. In Grijpskerk is door een Groninger jonker een kapel (en latere kerk) gebouwd, waar het dorp zijn naam aan te danken heeft. De jonker heette Nicolaas Grijp. Het dorp werd ook wel Grijpscapelle, Westerdijcken of Ruegewerdt genoemd.
De Ruigewaardpolder:
noordelijk van Grijpskerk is zo ongeveer vanaf begin 1400 steeds meer ingepolderd door de monniken van Gerkersklooster en ook de monniken van Sebaldeburen zijn betrokken geweest bij de aanleg. Ruigte betekent in het Gronings niet ontgonnen land, begroeide kwelders. Dat het een waterrijk gebied was is nog steeds af te leiden van dorpsnamen zoals Niezijl, Kommerzijl, Pieterzijl, Munnekezijl en Lauwerzijl. Zijl betekent immers sluis, wel een eenvoudige uitvoering, maar toch genoeg voor ontwatering van het gebied. Rondom Grijpskerk zijn nog oude rivierlopen te zien, met name van de (oude) Lauwers, de grensrivier tussen Friesland en Groningen. Het dorp Niehove, voorheen ook wel Suxword of Suxwerd (zuidwierde) is een wierdedorp gelegen op het voormalig Waddeneiland Humsterland. De wierde wordt al ruim 2200 jaar bewoond en heeft tegenwoordig de status van beschermd dorpsgezicht. De radiale wierdestructuur is nog goed te herkennen.
Bij radiale wierden stonden de boerderijen vaak in een kring rond het hoogste punt met de achterzijde naar buiten.
Rond 1500 is door inpoldering door de monniken van het klooster Aduard het eiland aan het vasteland van Groningen komen te liggen. Het gebied wordt begrensd door het Reitdiep, voormalig de Hunze. Ten noorden van deze voormalige rivier ligt Zoutkamp, een versterkte havenplaats, waar, en daar dankt het dorp zijn naam aan, zout werd gewonnen. Zoutkamp heeft in 1589 een omwalling gekregen met drie bastions, ter verdediging tegen de Spaanse troepen (tachtigjarige oorlog) en de controle over de monding van het Reitdiep en daarmee de aanvoerlijn naar de stad Groningen, die nog in Spaanse handen was (tot 1594).
Ten zuiden van het Reitdiep lagen en liggen de dijken, kaden, kwelders, zandplaten en prielen van het noordwestelijke gedeelte van het Westerkwartier, zoals het heden ten dage genoemd wordt. De rivieren, prielen zijn hier en daar gekanaliseerd en men is langzamerhand overgegaan tot meer inpoldering. Twee broers, Douwe en Aedsge Teenstra hebben in de jaren 1794/95 het Ruigezand bedijkt en ingepolderd en daar twee boerderijen gebouwd.
Buiten Kommerzijl dwaalden we door het NAM park. Daarbij hadden we zicht op de NAM gasopslag Grijpskerk.
Het viel ons op dat uit zeker drie pijpen een gasvlam kwam.
En er was tocht gezegd dat alle gasaansluitingen afgesloten waren?
De NAM exploiteert twee ondergrondse gasopslagen, ook wel Underground Gas Storage of UGS genoemd. Deze opslagen zijn gevestigd bij Norg en bij Grijpskerk. De ondergrondse gasopslagen zijn normale gasvelden waar een deel van het gas is geproduceerd. De ruimte die daardoor is ontstaan, is vervolgens in gebruik genomen als opslag.
Sinds 2022 slaat de NAM in beide UGS-en laagcalorisch aardgas op. Dit aardgas heeft een hoger stikstofgehalte, waardoor het een lagere verbrandingswaarde heeft. Het laagcalorische aardgas gebruiken we in Nederland voor de huishoudens en andere kleinverbruikers. Tot 2022 was UGS Grijpskerk een opslag voor hoogcalorisch aardgas. Als de opslagfunctie niet meer nodig is, kunnen we de gasvelden als normaal veld produceren.
Er is een film (3:12) gemaakt die laat zien wat een ondergrondse gasopslag is, hoe een ondergrondse gasopslag werkt en wat het belang is van deze opslagen binnen het Nederlandse energiesysteem.
Om de 25 km vol te maken liepen we nog langs de buitenrand van de westkant van Grijpskerk.
Daarbij kwamen we nog langs molen De Kievit.
Vlak voor de finish kwamen we eerst nog langs het Fierljepcompex van Fierljepvereniging Grijpskerk en de (natuur) IJsbaan Grijpskerk.
En op korte afstand langs station Grijpskerk.
Vanaf de start had het tot aan de 2e grote rust steeds licht of heel licht gemiezerd. Het was dus een sombere dag geworden met beperkt zicht.
De laatste 1½ uur was het aangenamer lopen omdat het droog was geworden.
We danken de organisatie hartelijk voor de tocht.
Met onze thuisreis namen we in Grijpskerk de trein van 15.21 uur die met een vertraging van 11 minuten vertrok. Daardoor misten we onze aansluitende trein naar Utrecht en moesten ongeveer een half uur op station Groningen wachten.
Klik HIER voor de betekenis van de buttons die boven aan dit verslag staan.
Henri Floor |
