Veld- en wegkruisen zijn in Limburg veelal te vinden op kruispunten en splitsingen. Ze zijn oorspronkelijk bedoeld als baken en uiting van devotie. Soms is een kruis eenvoudig, vaker weelderig versierd. Veelal staan de kruisen nabij een groep lindebomen, omdat het kruis van Christus gemaakt zou zijn van lindehout. We zien in Limburg het ‘hagelkruuts’ om het gewas te beschermen tegen hagel, het’ moordkruuts’ op de plaats van het onheil, soms met het moordwapen op het kruis afgebeeld, het ‘kruuts aan de galg’ op de plaats waar boeven zijn gestraft. Ook bij ziekte en oorlog en ter herdenking van omgekomen plaatsgenoten werden devotiekruisen geplaatst. Uit de aanwezigheid van bloemen, slingers of kransen kunt u afleiden of het kruis ook nu nog voor de streekbewoners een rol speelt in het religieuze leven.

Hier aan de rand van Maastricht lag een groot weiland aan onze voeten. Er was recentelijk gemaaid en het gras lag nu in langgerekte hopen verder te drogen. Dit leverde een fraai gezicht op.
We hadden al een tijdlang naar een bankje uitgekeken om onze trainingsbroek uit te doen om vervolgens verder in de korte broek te kunnen lopen. Het was deze dag aanvankelijk wat heiig overgaand in zonnig weer. Er was op www.l1.nl bij het weerbericht een temperatuur van 25 graden voorspeld, maar die temperatuur is niet geheel gehaald.
Maar daar waar wij de doorgaande (verkeers-)weg naar Bemelen verlieten, konden we op een muurtje bij een huis alsnog de korte broek aandoen. Er waren al talrijke trimmers in korte broek en T-shirt voorbij gehold.
Over een veldweg vervolgden we ons pad naar Bemelen. We kregen uitzicht op kale rotsen in de heuvels nabij Bemelen. Op een kruising bij Bemelen liepen we even van de hoofdroute af en beklommen de Bemelerberg. Het was intussen tijd geworden voor een rust. Boven op de Bemeleberg stond een bankje waarop we heerlijk konden rusten en het eerste deel van ons lunchpakket konden opeten. Ondertussen genoten we van de prachtige vergezichten. Door het nog wat heiige weer was het uitzicht niet optimaal. Maar we zagen in de verte nog wel een flinke berg, welke wellicht de Sint Pietersberg kon zijn.
We daalden weer af van de Bemelerberg en vervolgden ons pad. Langs de kant van ons pad stond een informatiebord over een Tuynheg.

Langs de grens van natuurreservaat Bemelerberg van Stichting het Limburgs Landschap loopt een zogenaamde tuyn- of tuunheg, die is aangelegd en onderhouden wordt door de Vogelwerkgroep Bemelen. Tuynen of tuunge is een oude vlechmethode. Het nagenoeg uitgestorven ambacht van het heggentuybnen werd hier op 13 april 2002 in ere hersteld. Enkele van de laatst nog levende heggenvlechters droegen hun kennis en technieken over aan een nieuwe generatieve heggenvlechters; leden van de vogelwerkgroep Bemelen. Geleerd werd hoe met oude gereedschappen als een klamatsch en picker een dichte heg van takken te maken. De techniek bestaat uit het aan beide zijden van een deels nog bestaande heg verticale stokken van dood (snoei)hout te plaatsen. Vervolgens worden horizontaal binders (lange dikkere stokken) geplaatst. Deze worden daarna bij elkaar getrokken waardoor het dood materiaal samen wordt geperst met de bestaande heg. Op deze manier ontstaat een veekerende vlechtheg waar schaap nog kip doorheen kan.

Holle wegen zijn in de loop der eeuwen in het landschap uitgesleten door de uitschurende werking van het afstromende water. Ook de druk van paardehoeven en wagenwielen kan van invloed zijn geweest. Gronddeeltjes (löss) werden vermalen en daardoor gemakkelijker met het afstromende water meegevoerd. Soms zijn holle wegen meer dan vijf meter diep en zijn de zijkanten voorzien van steile bermen. Bij hevige regenval verandert de holle weg in een beekje en voert dan veel modder af. Met name in de omgeving van Bemelen is het grote aantal holle wegen opvallend.

De mergelgroeve in het natuurreservaat Bemelerberg.
Mergel is een soort zachte kalksteen, op het Zuid-Limburgse plateau in tientallen meters dikke lagen te vinden onder de deklaag van löss. Het gesteente werd (en wordt nog) gebruikt voor bemesting, huizenbouw, glasfabricage en cementbereiding. De mergel werd in blokken uitgezaagd. Zo zijn de gangen in de mergelgroeven ontstaan. Op het mergellandplateau vindt u kalkgrasland. Kalkgras is een schrale grassoort, die op voedselarme kalkgronden groeit. Staatsbosbeheer laat op beschermde kalkgraslanden schapen grazen, die ervoor zorgen dat bomen en struiken geen kans krijgen.

Het Gerendal is één van de opmerkelijkste natuurgebieden in Zuid-Limburg, dat bestaat uit bos, kalkgrasland en akkers. Het heeft een oppervlakte van ongeveer 80 ha. Dit dal is geen dal in de gebruikelijke zin van het woord. Het is namelijk niet uitgeslepen door een rivier of beek, maar door de afvloeiing van regen- en smeltwater. Zo’n dal wordt een droogdal genoemd of op z’n Limburgs een grub(be). Het Gerendal is bekend om zijn rijke flora en fauna. Het kalkgrasland bevat veel warmte- en lichtminnende planten, waarvan het groeimilieu zoveel mogelijk op natuurlijke wijze in stand wordt gehouden (bijvoorbeeld door beweiding met koeien en schapen).
De naam hellingbos wordt gegeven aan die bossen, die gelegen zijn op uiterst steile hellingen of terrasranden. De hellinggronden waren niet geschikt voor agrarisch grondgebruik en bleven op die manier bebost. Dit bos heeft echter altijd wel een functie gehad in het boerenbedrijf. Als veeweide, als houtproducent en leverancier van vruchten. De hellingbossen genieten faam vanwege de bijzondere bloemen in het voorjaar. Op de vruchtbare, kalkrijke grond groeien dan bosanemoon, gevlekte aronskelk, diverse orchideeën en het sterk geurende daslook. Op vochtige plaatsen wordt het zeldzame goudveil en longkruid aangetroffen.

Verderop steeg ons pad steil, want we volgden een lang trappad. Als we van tevoren hadden geweten dat het pad zo lang zou zijn, dan hadden we de treden wel geteld. Verderop daalde ons pad weer door een holle weg.

Holle wegen zijn meestal onverharde wegen met opvallend (tot enkele meters) hoge bermen. Het lijkt of zulke wegen zijn uitgegraven of aangelegd, maar in werkelijkheid zijn ze door de uitspoeling van regenwater ontstaan. Paarden en karren diepten de weg honderden jaren achter elkaar verder uit, waardoor een holle weg ontstond. Door het jarenlange gebruik werd de weg steeds holler. De hoge bermen geven het landschap een intiem karakter en zijn interessant vanwege de plantengroei.

Nabij een wit huis van Staatsbosbeheer bevond zich de toegang tot de orchideeëntuin, die uniek voor Nederland is (van half mei tot eind juni geopend en gratis toegankelijk). Er staan ruim twintig soorten wilde orchideeën. In het Gerendal groeien 23 soorten. 15 soorten kan je zien bloeien in de orchideeëntuin van het Gerendal. Hier staan ook de meest bedreigde orchideeënsoorten.

Het kasteel, oorspronkelijk uit de 13e eeuw, is na een verwoesting in de 16e eeuw in 1656 herbouwd. Het huidige uiterlijk is bepaald na een restauratie eind vorige eeuw. Bij het kasteel ligt de IVN-heemtuin Sjloens Heim, opengesteld van mei tot en met september. U ziet hier een schat aan Limburgse veldgewassen, een vogelbos met observatiepost en een imitatie-mergelgroeve. In het poorthuis van het kasteel vindt u Taveerne ’t Poarthoes (dagelijks geopend vanaf 10.00 uur).

Mammoetboom Sequoiadendron gigianteum
In het Krijttijdperk was deze boomsoort hier inheems. Tijdens het Quartier, ongeveer een miljoen jaren geleden, werd hij echter uit Europa verdrongen. Herontdekt in 1769 in de wouden van Californië. Na 1834 weer in Europa ingevoerd. Deze boom, geplant in 1895, heeft thans een omvang van 4,60 meter en een hoogte van 30 meter. De botanische naam is afgeleid van het Indiaanse opperhoofd Se-Que-Yah. Hij stelde het eerste Indianenschrift op.
Het station van Valkenburg is het oudste station van Nederland (1853) en is geheel uit mergelsteen opgetrokken. Valkenburg staat voor massatoerisme. Het stadje trekt ’s zomers tienduizenden dagjesmensen en toeristen. Valkenburg biedt de toerist vermaak in de vorm van vele attracties. Daarnaast zijn er herinneringen aan een rijk verleden.

Henri Floor