Bollen en Duinenroute, startplaats Hillegom, datum 16 oktober 2010, informatie omgeving.
Het thans door de gemeente gevoerde wapen is bevestigd bij besluit van de Hoge Raad van Adel d.d. 24 Juli 1816, terwijl de beschrijving daarvan destijds luidde als volgt:‘van goud, beladen met eene fasce van synople en verzeld van drie leliën van keel, staande twee en
chef en een en pointe’.
De route start vandaag in Hillegom. Hillegom is een tamelijk centrale plaats in de Bollenstreek, halverwege Leiden en Haarlem gelegen aan de grenzen van Noord-Holland zowel in het Noorden als in het Oosten.
Het dorp Hillegom is waarschijnlijk omstreeks de 8e of de 9e eeuw ontstaan, op de brede oostelijke strandwal waar ook Lisse en Sassenheim zijn ontstaan.
In die tijd leefden de mensen in deze streek van primitieve landbouw en veeteelt, jacht en visserij; het waren overwegend Friezen, maar ook Franken en Saksen.
De aantrekkingskracht van Hillegom was de aanwezigheid van een beek die ontsprong in de Oude duinen en uitmondde in de veenmoerassen van het Haarlemmermeergebied. De bron van deze beek zal zijn gelegen in de kom van het dorp nabij de Oude Beek, waar vermoedelijk al in de 12e eeuw een aan de Heilige Martinus gewijde kerk is gesticht (thans locatie van de Nederlands Hervormde Maartenskerk). De naam Hillegom is waarschijnlijk een samenvoeging van de woorden hille (hoogte, duin) en gumme (hof, tuin). De eerste eeuwen zal de nederzetting niet groot zijn geweest; zelfs in 1496 telde Hillegom nog maar 61 woningen en ongeveer 350 inwoners. Drie eeuwen later, in 1795, werden er bij de eerste officiële volkstelling 1050 inwoners geteld.
Hillegom was een zgn. ambachtsheerlijkheid, die ooit onder de graven van Holland ressorteerde en later zelfs te koop is geweest. In 1722 kocht Mr. Jan Six, burgemeester van Amsterdam, Hillegom uit de Grafelijke Domeinen.
Eeuwenlang waren het vooral de Hillegomse groentekwekers die bekendheid hadden verworven. In 1717 werd hen zelfs toegestaan een eigen markt te houden in Amsterdam. Pas in de 19e eeuw maakten de groentetuinen en de akkers geleidelijk plaats voor de bloembollenvelden. Na 1850 werden ook duinen en bossen afgegraven, vooral om zand te leveren voor nieuwe woonwijken en spoordijken en later voor de fabricage van
kalkzandsteen (bijv. de Hillegomse zandsteenfabriek).
De vrijkomende geestgronden waren ideale bollengronden. Het rustige duindorp Hillegom groeide zo in korte tijd uit tot het snelkloppend hart van een miljoenenbedrijf, de bloembollenindustrie. Ook het aantal inwoners is snel gegroeid: in 1894 ruim 4300 inwoners en in 2000 meer dan 20.000. De snelle opkomst van de bloembollencultuur en de daarmee gepaard gaande vraag naar arbeidskrachten heeft hierbij zeker een rol gespeeld.
Helaas is bij het afgraven van de duingronden ook een aantal landgoederen en buitenplaatsen verloren gegaan. Hieronder bevinden zich het buiten Lapinenburg en het daar tegenover gelegen Elsbroek waar, zo wil het verhaal, Rembrandt tijdens een logeerpartij bij zijn vriend Six in 1645 de ets "Het bruggetje van Six" vervaardigde. Hoewel deze landgoederen niet meer bestaan vind je hun namen nog wel terug in de Hillegomse straten en wijken; dit geldt ook voor Treslong, Horst ten Daal en Weeresteyn. Gelukkig is er ook een buitenplaats behouden, namelijk het Hof van Hillegom, het tegenwoordige raadhuis. Dit gebouw was in 1356 reeds in gebruik als pleisterplaats van de Landgraaf, maar het bestond zeker al eerder. Het Hof heeft vele eigenaren gehad alvorens het in 1903 door de familie van Waveren aan de gemeente Hillegom werd geschonken. Nu wordt het prachtige pand onder andere gebruikt voor trouwerijen.
Houttuin: pleintje in het hart van Hillegom. Hoewel dit pleintje een deel van de Hoofdstraat is, werd al meer dan 250 jaar geleden gesproken over de 'Houtthuijn' als ontmoetingsplaats voor de dorpsbewoners. Al in 1607 ziet men op een kaart een landelijk plein met een klein huisje, waarin de oude dorpsput moet zijn geweest. De naam Houttuin is wellicht afgeleid van de bomen die hier altijd stonden, o.a. linden en iepen. Op dit pleintje staat de oude dorpskerk met in het midden een fraaie pomp uit 1740 (uit de tijd van Jan Six), gemaakt van blauwe of arduinsteen. Tot 1926 bleef deze pomp in functie maar raakte buiten gebruik door de komst van de waterleiding.
Links van de pomp staat de Wilhelminaboom uit 1898. Ook is er de Molenstraat, vroeger de Molensteeg of gewoon de Steeg. In 1730 stond op de hoek een mooie trapgevel, het 'Jan Bruijnens huijs', dat omstreeks 1810 is vervangen door het pand met de Engelse schuiframen. Tot 1976 woonde hier een dokter, waardoor het pand bekend was als het 'oude doktershuis'. Centrum Hillegom.
De route van vandaag voert ons in het begin via het Molenduintje naar de Houtuin en daarna via de oude beek en de Leidse Vaart langs de bollenvelden van Hillegom en Noordwijkerhout. Daarbij gaan we langs De Zilk en het Oosterduinse meer –in de volksmond aangeduid als het Como-meer- dat door zandwinning is ontstaan, waar we na net iets meer dan 10 km de soeppost bereiken. We vervolgen onze weg richting Noordwijkerhout over een pad gelegen in een smalle strook oorspronkelijk binnenduin en maken in Noordwijkerhout een rondje om het gemeentehuis.
Het gemeentehuis is in 1930 gebouwd in de traditie van de Delftse school, gekenmerkt door o.a. een ambachtelijk materiaalgebruik.
Het is een voorbeeld van een Gesamtkunstwerk, waarbij de architect naast het exterieur ook het interieur en het meubilair ontwerpt. Daarna ronden we het Witte Kerkje. Dit oorspronkelijke Romaanse kerkje uit omstreeks 1300 is in 1508 grondig verbouwd en uitgebreid met een ruim Gotisch koor en een verhoogde toren. Tijdens het beleg van Leiden in 1573 werd de kerk door de geuzen in brand gestoken om te voorkomen dat de Spaanse troepen de kerk zouden vorderen. In 1620 werd alleen het kerkschip hersteld en in 1730 werd het schip van de kerk grondig opgeknapt. De toren is in 1959 gerestaureerd. De houten spits dateert uit begin 17e eeuw. De kerk zelf werd van 1974-1975 grondig gerestaureerd. In 1987 is het witte kerkje uitgebreid met het Gotische koor dat in 1573 verwoest werd. Het orgel is uit 1840 en werd gerestaureerd in 1977. Het muurtje om het kerkje is recent onderwerp geweest van hevige politiek debatten: het hof moest worden verkleind om meer ruimte te maken voor evenementen in het centrum. Uiteindelijk deden de politici zoals het gezegde wil: ze hieven het glas, deden een plas en lieten de zaken zoals het was.
Vanaf Noordwijkerhout zetten we koers in de richting van de duinen.
Het eerste gedeelte is onder beheer van Staatsbosbeheer, de boswachterij Hollandse Duin. Dit stuk is destijds, in de jaren 1930 –de crisisjaren- voor een groot deel beplant met de Siciliaanse den, als produktiebos voor stutten in de Staatsmijnen.
Via een stukje strand komen we aan bij de Langevelderslag, waar we de horecarust genieten na iets minder dan 22 km.
Na de rust vervolgen we onze weg in de richting van Zandvoort en betreden we na 1,5 km het gebied van de Amsterdamse Waterleidingduinen.
In de Amsterdamse Waterleidingduinen wordt al sinds 1853 water gewonnen voor de Amsterdamse bevolking. Sinds 1990 is dit 3400 ha grote gebied bovendien een natuurmonument, waar enkele duizenden damherten en reeën verblijven.
Meteen na het betreden van dit gebied staat ons een flinke opgave te wachten. We gaan namelijk recht over een onlangs gedempte kanaal. Dit als onderdeel van een project de waterspiegel in de duinen te verhogen en verdroging van de duinen tegen te gaan. Via de Marelberg lopen we later langs verscheidene kanalen (over percelen met namen als Waterdellen, Eiland van Rolvers, Donderhoek, Naaldenbos en Achterse Pannenland) naar de uitgang Vogelenzang, waar bij de uitspanning “Het Panneland” de koffiepost na 32 km bereikt wordt. Langs het Huis te Vogelenzang keren we langzaamaan terug naar de bollenvelden langs de Noorder Leidsevaart, waar onze fruitpost energie geeft voor het laatste stukje naar onze startplaats. We hebben dan 40.100 meter afgelegd.
Bollen en Duinenroute, startplaats Hillegom, datum 16 oktober 2010, verslag door Rob Breed:
Op zaterdag 16 oktober is WS78 neergestreken in Hillegom, een voor deze vereniging nieuwe startplaats, fraai gelegen tussen Leiden en Haarlem, waar men – zoals blijkt –fraaie (maar ook behoorlijk zware) tochten kan uitzetten. Piet Berg is daarin met vlag en wimpel geslaagd, maar wat wil je eigenlijk: deze man is lid van de technische commissie bij onze zustervereniging RS80, en kent de streek als geen ander. Bovendien werd hij bijgestaan door Johan van Dijk de huidige voorzitter van RS80. Een bijzondere samenwerking van twee wandelverenigingen.
Vanuit het jongerencentrum Solution voert onze wandelweg door het centrum van het dorp langs slootjes en natuurlijk de bollenvelden, waar nog steeds diverse bloembollen en andere planten in bloei staan. We wandelen door het duingebied van Noordwijkerhout en lopen langs één van de oudste GGZ instellingen, dat bestaat uit o.a. een imposant hoofdgebouw (hier zijn menige foto’s gemaakt door de wandelaars). (Als je hiervan meer wilt zien, dan raad ik je aan om de wandeltocht van RS80 vanuit Noordwijk te wandelen, want volgens de parkoersbouwer, loopt die dwars door het terrein.) De soep wordt bereikt op bijna 10 km bij de familie Jonkheer.
We gaan langs het gemeentehuis van Noordwijkerhout, dat we van meerdere kanten mogen bezichtigen: voor mij was de voorkant het fraaist met een prachtige balkonscene van een aantal voor mij bekende wandelaars. Dan gaat het door de Duinen richting strand. Daar aangekomen wordt ons al snel duidelijk dat het zwaar zal worden. Knokken tegen de elementen van de natuur. Hoog water, dus ploegen door mul zand en de wind op de kop. De organisatie bood later, tot ongenoegen van een aantal wandelaars die het zware strand wel moesten trotseren, een alternatief door de duinen. Het is overigens een prachtig gezicht hoe op de vloedlijn in het zonlicht de zanddeeltjes aan het bewegen zijn, of ze met je mee lopen. De grote rust in Restaurant Nederzandt wordt bereikt op ruim 20 km. Hier is het zelfs op het terras goed toeven, terras verwarming in de vorm van openhaarden en dekens om je te beschermen tegen de koude wind.
Niet alleen de wandelaars hadden het zwaar vanwege het mulle zand maar zeker ook de parkoersbewakers die al wandelend hun fiets mee moeten voeren. Na de rust werden zij tijdelijk van hun vehikel verlost omdat er in het duingebied niet gefietst mag worden, ook niet met de hand meegenomen. De fietsen werden getransporteerd naar Vogelenzang waar zij de fietsen weer in ontvangst konden nemen. De wandelaar vervolgt zijn weg door de Amsterdamse Waterleiding Duinen (AWD). Een flink zanderig terrein waarbij ik mij de vraag stel of de titel “zandkoning”, voorheen gegeven aan de parkoersbouwer Jan v.d. Veen uit Gouda, vandaag een nieuwe eigenaar krijgt. In de verte zie je de torenhoge flats van Zandvoort opdoemen, maar onze weg vervolgt zich verder langs de kanalen van het waterzuiveringbedrijf. Ik word achterop gelopen door ons erelid Piet Zwikker, dit maal zonder echtgenote, die mij attent maakt op een damhert wat zich ophoudt in de bosrand. Bij de uitgang van dit gebied bereiken we het dorp Vogelenzang, via een drassig maar wel begaanbaar weiland bereiken we op een grote manege bij de familie Van der Peet de koffiepost op ruim 31 km.
Na de koffiepost gaat het parkoers door een drassig en zwaar begaanbaar weiland. De harde kern van WS78 kiest er voor om dit te trotseren, anderen nemen het aangeboden alternatief over de asfaltweg. Om weer op de juiste route te komen wordt wel wat meer kilometers gemaakt. Hierna gaat het over het kerkenpad en vervolgens naar de fruitpost bij de firma Van der Aardwegh in Hillegom, waar we nog 3 km voor de boeg hebben om weer bij de finish te komen. We zien het station van Hillegom van beide kanten omdat we gebruik moeten maken van een spoorwegovergang wat een paar honderd meter verderop ligt. Het laatste stukje wandelen we tussen de sportvelden door en eindigen weer bij het Jongerencentrum Solution. Dan is een afstand, volgens mijn GPS, van 39,94 km overbrugd.
Het is een bijzonder fraaie, af en toe zeer zware, tocht geweest, waarbij de pijlophalers soms op het verkeerde been worden gezet doordat de wijzigingen in het parkoers niet op de pijlen met een “W” wordt aangegeven. Hieruit volgt, dat deze mensen verkeerd hebben gelopen. Jammer! Voor het overige is het fantastisch geweest: zonnig met af en toe een buitje, maar op het strand en in de duinen veel wind. Met een temperatuur van 8°C is het vrij fris te noemen, voor de crew op de diverse rusten, toch wel bijzonder koud.
Bollen en Duinenroute, startplaats Hillegom, datum 16 oktober 2010, verslag door Hennie:
Zaterdag 16 oktober
Bollen- en Duinenroute
Hillegom
Alweer de 2de W.S van dit najaar. Voor ons een speldje al is de omgeving voor ons niet onbekend. We zijn vaker door Hillegom gekomen met de wandeltocht van wijlen w.s.v. E.M.M. die dan vanuit Heemstede vertrok. Vol goede moed vertrekken we om iets voor 9u met de hele bende. We lopen wat door Hillegom heen langs de kerk en langs het water. We gaan al gauw de plaats uit om naar de volgende plaats te lopen. Het is De Zilk waar in april de bloemmozaïeken langs de deuren staan. We vertellen aan Roland dat het echt de moeite waard is om deze eens te bezoeken en we daardoor bij E.M.M vaker van de route zijn gegaan om de mozaïeken te bekijken. Als we wat verder met Ruud aan de praat komen zegt ook hij dat het jammer is van de wandeltocht rond de tijd van de bloemencorso. Hij bedoelt hetzelfde als ons want de bloemmozaïeken worden in hetzelfde weekeinde gehouden als de bloemencorso van Haarlem. Doordat we zo aan de praat zijn gaat het erg snel en voor we het in de gaten hebben zijn we Noordwijk al binnen gelopen. We lopen een vakantiepark op waar we Roland uit het oog raken. Ik omdat ik aan de praat ben geraakt met een wandelaarster en Theo omdat hij niet merkt dat Roland een geo-cash heeft ontdekt. We volgen wat schelpenpaadjes door een park en bereiken al gauw de soeppost. Theo krijgt het bonnetje van Emmy en smikkelt van zijn 2de soeppie.
We zijn in Noordwijkerhout aangeland en gaan na de soep naar het centrum van deze plaats om de kerk heen en door het centrum. Voor ons een mooie regenboog wat steeds een uitdaging is om op de foto te zetten. We gaan daarna een stuk het buiten gebied in langs een camping. Hierop volgt weer een stukje bos. Voor we richting het duingebied gaan krijgen we een overgangsgebied tussen bos en duin. Hier staan diverse houtsnijwerken gemaakt van dode bomen. We gaan uiteindelijk het strand op dat we 1,5 km volgen. Als we het strand verlaten komen we bij de rust. We besluiten om nog wat door te lopen en een bankje te zoeken. We gaan de duinen in blijven hier voorlopig ook. We volgen de schelpenpaadjes en komen zo’n 4 km verder bij een bankje met mooi uitzicht. Vele wandelaars vonden dat we wel een mooi plekje hadden uit gezocht en aangezien het weer het nog toe laat wij dit niet zo gek hadden bekeken.
We krijgen nog wat stevige duinpartijtjes voor de kiezen maar als we dat achter ons hebben gelaten wordt het wat fijner lopen. Door het mulle zand en tegen de wind in heeft mij aardig wat energie gekost en ik ben dan ook blij dat we wat vlakker lopen langs het “kanaal”. Deze kanaaltjes zijn aangelegd in het gebied van de Amsterdamse waterleidingduinen (waarvoor we vandaag 50c extra hebben betaald om hier te mogen wandelen). Als we bij de koffiepost komen vraag ik of Roel zijn plaats wil afstaan aan mij omdat ik erg moe ben. Hij doet dit graag voor mij want hij ging er toch bijna weer vandoor met Ineke. We zijn nu in de plaats Vogelenzang. Na de rust gaat door Vogelenzang waarbij wij aan Sjaak en Nel denken die we vandaag ook nog niet gezien hebben. Via een weiland naar de kerk, met de toepasselijke naam kerkpad. Om de kerk heen en we verlaten de plaats alweer. Nu komen we op een weg uit waar we in het verleden ook al vaker zijn geweest. Langs het spoor zien we hoe ze bezig zijn met het planten van bloembollen. Kisten van 1 bij 1 meter waar de bollen recht worden gezet en dan de grond overheen gaat. Helemaal snappen we de bedoeling van de kisten niet maar ja daar komen we misschien nog wel achter.
We komen bij een vaste plantenkweker waar de fruitpost is. We raken aan de praat met de kweker die ons voor een mini excursie uitnodigt en meeneemt in zijn loods. Hij laat ons daar oude materialen zien waarmee vroegen de bollen en planten werden verwerkt. Ook vertelde hij van de rolschoffel waar wij nog nooit van hadden gehoord. Hij had die uitgevonden om het onkruid wieden sneller te laten verlopen. Het was een zwaar geval met het enige nadeel dat je er hard mee moest lopen. Theo maakt de opmerking: Niets voor een gemeente werker! Na hartelijk gelachen en bedankt te hebben voor de uitleg vragen we nog even of hij weet waarom de bollen in van die kisten werden geplant. De doel van de kisten is als de bloembol opkomt en het steeltje zo’n 2 á 3 cm boven de grond uitkomt worden de kisten uit de grond gehaald en in kassen geplaatst. Dit worden dan de tulpen e.d. die wij later in de winkel kopen.
Na weer wat wijzer te zijn gaan we verder en lopen langs wat dahlia velden. Een paar mooie bloempjes hebben we op de foto gezet. Bij een grappig bloempje ben ik nieuwsgierig geworden wat voor een plantje het eigenlijk is. Een boer die toevallig in de buurt was vraag ik dan ook om raad. En wat blijkt het is Oost Indische kers. Alleen wij kennen een ander soort dan wat hier op het veld staat. Deze plant komt niet van zaad maar van een bolgewas en het grappig is nog wel dat het bolletje ook nog eetbaar is. We vervolgen onze weg langs het spoor en het station. We moeten nu dezelfde route afleggen als de treinreizigers vanmorgen hebben gedaan. Het mulle zand en de harde wind beginnen mij nu echt zijn tol te eisen en ik verlies Theo en Roland al gauw uit het oog. Als ik aan de finish kom zie ik er ook uitgeput uit. Na een drankje gaat het op huis aan waar ik meteen in de douche stap en zonder nog wat te eten in bed val.
