Lebbestoak-wandeltocht

Op zaterdag 30 december 2006 organiseerde de FLAL de Lebbestoak wandeltocht over de afstanden van 25 of 35 kilometer. Wij kozen het 35 kilometer parkoers.
Bij de start konden we al meteen de regenkleding aandoen, want het regende weer eens. Bovendien konden we al om kwart voor negen startten omdat de startlocatie te klein was voor de 337 wandellustigen.
De start was vanuit restaurant FC Assen in het voormalige plaatsje Kloosterveen, thans een nieuwbouwwijk van Assen. De bouwactiviteiten waren nog niet klaar en wegen waren ook nog niet klaar. Met de vele regen zorgde dat voor veel modder. Omdat wij helemaal achter in het restaurant zaten, konden wij uiteindelijk pas om 9 uur starten.
Als eerste kwamen we bij het golfterrein nabij Zeyerveen. Hier ligt een bosgebiedje met daarin een verzetsmonument. Dat was een hoop natuurstenen opgestapeld en samengehouden met cement waarop een bordje stond met daarop de vermelding van 2 namen.
Verderop voerde ons pad over de Veldweg. Dit is een particuliere weg, waarvoor door de eigenaar echter wel toestemming voor was verleend om hierover te mogen lopen. Dit was trouwens één van de weinige wegen waar ons de regen hard in het gezicht woei. Want voor de meeste overige wegen en paden hadden we de wind meestal in de rug en op de terugweg was het droog. De Veldweg liep ook door het Westerveld.
Daarna liepen we door het Zeyerveld en kwamen langs de Lebbestoak. Hier zou vrouw Lebbe òf zijn vermoord òf gestorven zijn door een slechte en zwakke gezondheid.

Lebbe Stoak
In een voormalig heideveld tussen Peest en Zeijen staat een ‘poal’, de Lebbe Stoak genaamd, waaraan een sage is verbonden. Op deze plek werd volgens overlevering vrouw Lebbe vermoord door de knecht van de heer van Westervelde. Zowel de inwoners van Peest als die van Zeijen wilden niet voor de kosten van de begrafenis opdraaien en beweerden dat ze niet op hun grondgebied lag. Uiteindelijk nam Vries, waar Zeijen onder viel, de begraafplicht op zich, maar de inwoners van het dorp eisten toen ook meteen alle grond op die aan hun kant van het graf lag en plaatsten een paal op het graf die grenspaal werd. De huidige Lebbe Stoak is in 1949 geplaatst.

Het Noordsche Veld is een van de grote heidevelden (265 hectare) dat Drenthe nog rijk is. Het veld ligt ten noordwesten van het dorp Zeijen en is een zeer interessant archeologische gebied. Er bevindt zich een groot complex raatakkers (prehistorische akkers, ook wel celtic fields genoemd) en een groot aantal grafheuvels. Deze dragen de naam de Negen Bergen, hoewel er meer grafheuvels te tellen zijn.
Voor de Tweede Wereldoorlog waren er nog meer grafheuvels te zien. De bezetter heeft echter op het Noordsche Veld een schijnvliegveld aangelegd en daarbij is veel vernield.
Het "vliegveld" op het Noordsche Veld, compleet met houten vliegtuigen, was als afleiding bedoeld, vooral vanuit de lucht gezien. Men hoopte dat dit werd gebombardeerd en niet het nabijgelegen militaire vliegveld. Dit laatste lag (het is geheel verdwenen) ten zuiden van Norg, enkele kilometers naar het westen van het Noordsche Veld, tussen Zuidvelde en Peest. Alleen het bosje met de (bij)naam Benzinebos - de voormalige locatie van de brandstofopslag - herinnert nog aan het vliegveld.

We bereikten Theehuis de Bosrand te Norg. Hier was de eerste grote rust. Op 22 oktober 2005 waren we hier met een FLAL-tocht vanuit Een-Amerika langs gelopen. Coos was hier al gearriveerd en na de rust liepen we samen verder.
We staken de Ooostervoortse brug over en zetten koers naar bosgebied de Oosterduinen. Maar vlak ervoor sloegen we af. Even volgden we de provinciale weg N858.

Het Oostervoortsediep (ook: -diepje) is een beek in de provincie Drenthe. Tussen Lieveren en Langelo mondt in het Lieversediepje uit en wordt ook wel het Kleine Diep genoemd. De bovenloop van de beek heet de Broekenloop. Deze ligt tussen Zeijen en Peest. De naam is een afgeleide van de Oostervoort, de voorde ten noordoosten van Norg. Op deze plek ligt nu een brug, de Oostervoortsebrug. Even ten zuiden van Lieveren vloeit het samen met het meer westelijk gelegen Groote Diep en wordt dan het Lieversediepje genoemd dat verderop overgaat in het Peizerdiep.

Het monument bij het Westerveen in Peest (gemeente Noordenveld) is een granieten gedenksteen, een bezinningsobject, geschonken door de beide makers, Ko Vester en Jannie Boerema. Met het monument willen zij de discussie over oorlog en tolerantie in onze huidige maatschappij levend houden. De gedenksteen 'kijkt uit' op het Westerveen, in de volksmond ook wel de Hitlerring genoemd.
In de oorlogsjaren werd ten zuiden en zuidwesten van Peest een vliegveld aangelegd. Het Westerveen, een veenplasje ten zuidwesten van Peest, werd door de bezetter uitgegraven om te dienen als waterbron bij eventuele branden. Daartoe werden de dichtgegroeide 'armen' van het plasje uitgegraven. De vorm van het uitgegraven Westerveen heeft iets weg van een hakenkruis, waardoor bij de bevolking de naam Hitlerring in zwang kwam. De suggestie dat het Westerveen doelbewust in deze vorm uitgegraven is, wordt weerlegd wanneer oudere kaarten geraadpleegd worden.

Volgens sommigen is het Norgerholt het oudste bos van Nederland. In ieder geval is hier bijna altijd bos geweest. In de tijd dat er in Drenthe bijna geen (rechte) boom meer te vinden was, stond in het Norgerholt nog een flinke voorraad. Het bos is heel lang eigendom geweest van de Boermarke. Door kap van hout en het weiden van varkens in het bos, werd het bos bedreigd. Strenge regels moesten er voor zorgen dat het bos niet verwaarloosde. Door steeds weer jonge eiken aan te planten bleef het bos in stand. Sinds 1962 is ook dit bos eigendom van Natuurmonumenten. Het bos is bekend om haar grote en oude hulstbomen. Op open plekken en langs paden groeit Bosmuur, een plant die verder alleen in Zuid-Limburg voorkomt.
Norgerholt is een streeknaam voor Norgerhout. In de Middeleeuwen stond er al bos op deze plek. Het bos was gemeenschappelijk bezit. Boeren haalden er hout uit om mee te bouwen en de eikels dienden als voer voor het vee. Opvallend zijn de vele hulstbomen. De takken van hulst werden vroeger gebruikt om schoorstenen mee te vegen. De bladrand van de hulst zegt iets over de ouderdom van de struik. Hoe jonger de plant, des te stekeliger de bladeren. De bladeren van oude struiken zijn bijna gaafrandig. Op de bodem groeien dalkruid, lelietjes-van-dalen en forse varens. Weinig opvallend maar niet minder speciaal is het bodemplantje Norger bosmuur, een ondersoort van de bosmuur, waarvan dit bos de enige vindplaats is. Het Norgerholt heeft als eeuwenoud loofbos een ongekende natuurwaarde. Bij een inventarisatie van broedvogels zijn in 2000 574 nesten van 72 verschillende vogelsoorten vastgesteld.

Norg en omgeving behoort tot de best bewaarde esdorpenlandschappen van Nederland. De opbouw van zo’n landschap wordt bepaald door geografische hoogteverschillen. Hoogste punt is het centrale dorp Norg. In een wijde kring rondom Norg liggen de kleinere dorpen Zuidvelde, Westervelde, Langelo en Peest. Rondom deze kring van dorpen ligt een, nog wijdere, buitenste ring die bestaat uit drie laaggelegen beekdalen.

De gemeente Noordenveld telt 26 officiële kernen. Dit zijn achtereenvolgens op volgorde van inwonersaantal: Roden, Peize, Norg, Nieuw-Roden, Veenhuizen, Nietap, Een, Roderesch, Roderwolde, Altena, Langelo, Foxwolde, Westervelde, Lieveren, Leutingewolde, Peizermade, Zuidvelde, Peest, Steenbergenen Sandebuur

Nabij buurtschap Zuidvelde werd het Ankehaarveld bereikt. Hier volgden we enige lange zandwegen.
Ten oosten van buurtschap Huis ter Heide liepen we door het Tonkenbosch.

Huis te Westervelde en de familie Tonckens
De elkaar opvolgende geslachten Lunsche en Tonckens hebben altijd een belangrijke rol gespeeld in de buurtschap Westervelde. De eerste geschreven berichten gaan over een Herman Lunsche tot Westervelde, die in 1635 lid was van de Etstoel, het hoogste Drentse rechtskollege. In 1709 trouwde Elisabeth Lunsche met een zekere Johan Tonckens, die in Groningen advokaat van het stadsbestuur was en sindsdien is het geslacht Tonckens onafgebroken in Westervelde blijven wonen. Onder hen bevonden zich veel notarissen, burgemeesters en provinciale bestuurders, maar er was altijd een boerenbedrijf in Westervelde. Voor zover de Tonckensen burgemeester van Norg waren had het Huis Westervelde ook een tijd lang de functie van gemeentehuis. Over de oorspronkelijke geschiedenis van het huis is weinig bekend. Bij de restauratie in 1964 werden onder het huis grote bakstenen gevonden, vermoedelijk duidend op een zeer oude oorsprong. De behuizing van rond 1600 moet eind 17e begin 18e eeuw vervangen zijn door één van voornamer allure, in hoofdzaak gelijkend op het huidige Huis Westervelde. De in 1826 toegevoegde tweede verdieping is er bij de restauratie in de jaren '60 weer afgehaald. Vanaf het eind van de 17e eeuw werd het landgoed verder uitgebouwd met een stelsel van singels en grachten. De drie zichtlanen zijn van de 19e eeuw, evenals de verschillende aangelegde stukken bos.
De huidige bewoner, de heer E. R. Tonckens, is de eerste van de familie die, ondanks bezwaren van zijn ouders (vader, grootvader en overgrootvader waren burgemeester van Norg) als hoofdberoep het boerenbedrijf koos. Toen het grote huis, dat toen nog twee verdiepingen had, vrij kwam, vond hij dat om praktische redenen veel te groot. In overleg met monumentenzorg werd het gerestaureerd in de 18e eeuwse vorm. Inmiddels heeft zijn zoon de boerderij overgenomen en 'doet' hij zelf het bos. Het bij de familie in bezit zijnde bos wordt met overtuiging als productiebos beheerd. De heer Tonckens vindt dat dat ook bij een dergelijk landgoed hóórt: 'Naast natuurbos moet er ook productiebos zijn; weliswaar levert het niet zoveel op, maar er hoeft ook geen geld bij.'
Tonckens en zijn vrouw zijn enthousiaste plantenliefhebbers en hebben zelf de stinsenflora rond hun huis gestimuleerd en uitgebreid. Er is onder andere daslook, vogelmelk, bosanemoon, dalkruid, salomonszegel, lelietje van dalen en bostulp te vinden. Verder is de heer Tonckens bezig met de aanleg van een pinetum, dat nu al 160 soorten telt.

Operatie Amherst
Van 7 op 8 april 1945, brachten 8 Stirlings van het No. 570 Squadron de parachutisten van het Franse valschermbattalion naar de provincie Drenthe en naar het oostelijke gedeelte van de provincie Friesland. Deze actie stond gelijk met de naam "Operatie Amherst". Operatie Amherst beschrijft een luchtlandingsoperatie waaraan 702 Franse parachutisten deelnamen. Bij deze operatie waren enkele Nederlandse para's, waaronder de parachutisten kapitein Arie Bestebreurtje en kapitein C. Ruysch van Dugteren aanwezig.
Een hevig vuurgevecht aan de Koelenweg bij Assen kostte 6 para's het leven. Een plaquette met kruis herinnert aan de gebeurtenissen van 10 april. Neergekomen vlakbij de stad en omringd door de vijand, was het zaak, dat de para's zo snel mogelijk terechtkwamen in hun afwerpgebied. Met een jonge Assenaar als gids maakten de para's, die inmiddels ook enkele Duitsers gevangen hadden genomen, een doorsteek door het gebied. Aangekomen bij een afgelegen boerenschuur, hebben ze daar de zondag en de maandag doorgebracht, omdat het gebied te onveilig was vanwege de Duitsgezinden, de Landwachters en de Duitsers, die jacht op hen maakten.
Dinsdag 10 april in de vroege ochtend raakten de para's in gevecht met een groep Landwachters, die zich gespecialiseerd hadden in de jacht op verzetsstrijders. Het gevecht duurde ruim een uur. Lichtspoorkogels, het was mistig die morgen, zetten het rieten dak in lichterlaaie en het werd zaak uit te breken. Daarbij kwamen 3 para's om in de vlammen, terwijl de schuur instortte. Drie anderen werden dodelijk getroffen door vijandelijk vuur.
Boven het kruis staat op de plaquette:

In een vuurgevecht op 10 april 1945

Vielen hier als helden

Voor onze vrijheid

Ibrahim Azem (Syriër)            Jean Pierre Munch

Cpl. Pierre Bavalot            Robert Spina

Marcel Leveque            S.L. Jean A. Valayer

v.h. 3e reg. Chasseurs parachutistes

Door het Peesterveen werd het bord bebouwde kom Zeyerveen bereikt. Hier begon de nieuwbouw van Assen. Er stonden hier enige zeer grote en luxe landhuizen. Op vallend was, dat deze huizen op relatief kleine grondstukken stonden. Het was inmiddels te donker om van deze luxe huizen foto´s te maken.
Langs de voormalige Polder Kloosterveen werd de finish rond half vijf bereikt.
Het was een hele aardige tocht geworden. We liepen deze dag opvallend weinig over asfaltwegen waar ook auto´s kunnen komen. Na de eerste twee uur was het verder droog gebleven.
We hoorden van wandelaars dat velen moeite hadden om de startlocatie te vinden. Wandelaars die op de vorige tocht van de FLAL te Zuidhorn aanwezig waren geweest hadden een routebeschrijving gekregen, hoe de start te bereiken was. Mede vanwege de vele afsluitingen en doodlopende wegen was de startlocatie uitermate moeilijk te bereiken voor autobezitters. En op www.flal.nl stond daarover niets. Wandelaars die met het openbaar vervoer kwamen ging het beter af. Met stadsbus 5 was het van de bushalte 7 minuten lopen naar de start.
Het bleek dat er nog een wandelaar was die helemaal uit het Limburgse Grashoek (gemeente Helden) kwam. Verder waren de twee bekende Jannen en Paullen uit Noord-Holland ook aanwezig.

Henri Floor & Coos Verburg