Het Pelgrimspad (I)

datum	zaterdag 13 september 2003
traject	Drunen - 's-Hertogenbosch
afstand	37 km

Op zaterdag 13 september 2003 vervolgden wij het Pelgrimspad vanuit Drunen. Er was een mooie, zonnige dag voorspeld met een maximum temperatuur van 20 graden. Dat is ook uitgekomen. Met de auto reden we naar Drunen. We startten in de korte broek, maar het was wel heel erg fris. Even tevoren hadden we op de radio gehoord dat de temperaturen in Nederland tussen de 5 en 7 graden lagen.
We volgden het pad, dat langs de buitenwijken van Drunen liep. Op het kaartje met de ingetekende route waren deze huizen nog niet ingetekend. Na 1½ km sloegen we af en verlieten ook Drunen. We kwamen langs een vijver. Even verderop. Op een kruising, was de route anders gemarkeerd, dan op de parkoersbeschrijving stond. We kwamen uit bij het Drongelenskanaal. Dit volgden we 2 km alvorens dit over te steken.
We betraden nu het uitgestrekte bos- en duingebied van de Loonse- en Drunense Duinen. We kwamen uit bij café Klinkert. Vanwege het vroege uur (9.00 uur) was deze nog gesloten en ging op zaterdag om 10.00 uur open. We dwaalden verder door de Loonse- en Drunense Duinen. We kwamen wij een bordje waarop stond dat er een parkoerswijziging was. We werden vriendelijk, maar dringend, verzocht om niet de oude route proberen te volgen, omdat hierdoor problemen met de terreinbeheerder zou kunnen ontstaan. Door deze parkoerswijziging werd het parkoers ongeveer een km korter. We klaagden hier echter niet over, want het was net in een traject, waar het parkoers zwaar was door het mulle zand.
We konden de parkoerswijziging vrij goed op de kaart volgen, maar verderop, de laatste km voor café restaurant De Rustende Jager, slingerde het parkoers veel meer, dan aangegeven was op de kaart. We lieten ons een kopje "koffie verkeerd" goed smaken en haalden voor deze dag ons eerste stempeltje op onze zelfgemaakte stempelkaart. Op de stempel stond nog een oud telefoonnummer, ten teken dat deze stempel dateerde van vóór oktober 1995.
De parkoersbeschrijving gaf nu een alternatief aan, genaamd Rondje De Brand. Dit was een traject van 7½ km dat echter niet gemarkeerd was. Wij hadden dit alternatief ingepland. Eerst volgenden we een fietspad langs een zandweg over de Oude Bosse Baan. Na een km verlieten we dit asfaltpad en dwaalden daarop door natuurreservaat De Brand. We staken het riviertje de Zandleij over en volgden meer dan een km een grasweg. Dit pad werd allengs smaller en vanwege het jaargetijde hingen de brandnetels steeds meer voorover op het pad. We waren in het kort gekleed en ook muggen lieten zich hier niet onbetuigd. Door de genoemde voorvallen was onze aandacht minder gericht op een brugje waar overheen we hadden moeten afslaan. We kwamen uit bij de Zandleij. Dit riviertje slingerde hier zo dat we daarop uitkwamen. Dit ondanks het feit dat het riviertje op dit punt meer leek op een recht gegraven sloot.
Op de ingetekende route konden we zien waar we zaten. We volgden de Zandleij naar een bruggetje, waar we de Zandleij moesten kruisen, om vervolgens aan de overzijden terug te lopen langs het riviertje. We werden ingehaald door een ruiter, maar voor de rest zagen we in dit gebied geen kip. Bij een volgende brug sloegen we af en vervolgden we ons pad in de richting van Udenhout. Nu volgden we een zandweg die behoorlijk nat was en waar talrijke plassen op lagen. Uitgekomen bij een boerderij aan een asfaltweg liepen we niet in de richting van Udenhout maar in de richting van Biezenmortel.
We passeerden een paar boerderijen waar een gele vlag uithing met de tekst: "monumentendag". Op een kruising stond een café met de naam "t Gommelen. Hier dronken we ook een kopje koffie. Aan de muur hing ingelijst een soort aap-noot-mies-bord. Maar zij noemden het een Tilburgs telraam. We vervolgden ons pad langs een asfaltweg en na 300 meter verlieten we deze weg weer. We moesten afslaan over een zandweg. Maar het begin van deze "zandweg" was voorzien van een laag grint. En omdat dit naast een woonhuis was leek dit op een privé-ingang. Wij herkenden dit wel, want particulieren proberen vaker een pad te onttrekken aan de openbaarheid met allerlei verschillende trucjes. Later zouden we zoiets nog eenmaal treffen, maar daarover later. Onderweg zagen we ook geel/blauwe en wit/gele markeringen.
De eerder genoemde zandweg was verderop meer een grasweg en droeg de naam Gijsbergse Steeg. Deze weg voerde wisselend tussen bossen en weilandengebied. We kwamen op ongeveer een halve km van café De rustende Jager weer op de officiële hoofdroute uit. Nu dwaalden we een tijdlang wisselend door bossen of langs bosranden in de richting van buurtschap Distelberg, behorende tot Helvoirt. Hierin kwamen we nog twee Pelgrimspad-wandelaars tegen. Zij liepen ook het laatste traject van het Pelgrimspad I en hadden het oorspronkelijk ook in de zelfde richting willen lopen als wij. Maar zij reisden vanuit Kapelle aan de IJssel met het openbaar vervoer via Den Bosch. En in Den Bosch hadden zij een aansluitende uurbus naar Oud Leusden gemist, waarop zij besloten om de route dan maar tegengesteld te lopen.
In buurtschap Distelberg kwamen we langs boerderij De Reizende Man waar Napoleon vroeger ook al eens langs was gekomen. Dit stond op een, inmiddels bladerend, bordje vermeld. Alras naderden we nu het grote Vughtse meer De IJzeren Man. Vroeger, toen ik in mijn jeugd in Vught woonde, heb ik talrijke malen op deze IJzeren Man geschaatst in de winter. We hadden hier een rust op een bankje. We moesten hier even wachten, voordat we op het bankje konden gaan zitten, want het was nog bezet door mensen die echter aan het opruimen waren. Zij hadden hier een buiten-familiefeestje gehad. In een plastic doos stonden onder ander acht koffiekannen.
Op het kruispunt dat nu volgde, liepen we even verkeerd, vanwege een voor ons onduidelijke omschrijving. Maar de ingetekende route gaf definitief uitsluitsel. We volgden een pad waar scouting met een oefening bezig was. We kwamen uit bij paviljoen De IJzeren Man. Hier konden we echter niets drinken. We liepen nog even verder langs het meer De IJzeren Man en sloegen daarna af. Nu dwaalden we door de bossen en langs lunetten naar de Fusilladeplaats (Nationaal Monument Kamp Vught). Dit is een begraafplaats waar mensen begraven liggen, die tijdens de tweede wereldoorlog gesneuveld zijn. De namen van overleden mensen stonden gegroepeerd op plaatsnaam. Daaronder waren 2 mensen uit ons eigen dorp.
In de Tweede Wereldoorlog werden de Lunetten en omgeving door de Duitsers in gebruik genomen als concentratiekamp, een donkere periode in de geschiedenis van Vught. Het was destijds het enige concentratiekamp buiten het Derde Rijk en ressorteerde rechtstreeks onder het SS-hoofdkwartier in Berlijn. De SS had behoefte aan ruimte voor het opsluiten van het toenemend aantal gevangenen en voor de vele joden, die gedeporteerd zouden worden. De omstandigheden in het kamp waren al snel miserabel. De gevangenen werden uitgehongerd en afgebeuld. In totaal hebben 31.000 mensen in Vught gevangen gezeten, waarvan er ruim 15.000 zijn gedeporteerd. Op de fusilladeplaats bij Lunet II zijn in 1944, vlak voor de ontruiming van het kamp, vermoedelijk honderden gevangenen om het leven gebracht.
Verder liepen we langs lunetten.
’s-Hertogenbosch en omgeving was tot in de 20e eeuw van militair strategische betekenis. Zelfs in de 19e eeuw werd er rond de stad nog een verdedigingslinie aangelegd, die de Meierij moest beschermen tegen invallen vanuit het jonge België. De Lunetten in Vught werden in opdracht van koning Willem III in 1844-1846 aangelegd. Deze werken vormden samen met het fort Isabella de zuidelijke, vooruitgeschoven en boogvormige linie rond de stellingen van ‘'s-Hertogenbosch. De Lunetten zijn gebouwd in de vorm van een halve maan, omringd door een gracht. In totaal werden acht aarden verdedigingswerken aangelegd, die van noordwest naar oost waren genummerd als Lunet I tot en met VIII. De Lunetten I t/m IV zijn in redelijke staat behouden en in het terrein herkenbaar. Ze zijn aangewezen als Rijksmonument. Door de introductie van nieuwe wapens verminderde de strategische waarde van de vesting Den Bosch en de omringende versterkingen. De Vestingwet van 1874 legde de Brabantse hoofdstad definitief ‘open’. Toch zijn de Vughtse Lunetten formeel pas in 1920 als verdedigingswerken opgeheven.
We kwamen uit bij het Drongelens kanaal. Hier hadden we eerder al een stuk langs gelopen. Bij het voormalige fort Isabella verlieten we het kanaal.
De geschiedenis van Fort Isabella begint aan het einde van de 16e eeuw, toen Den Bosch regelmatig blootstond aan dreigende aanvallen door Staatse troepen. In 1603 was er in het gehucht Het Reut, waar de stadsgalg stond, al een schans opgeworpen. In 1617 liet het stadsbestuur er een fort bouwen. Het werd vernoemd naar aartshertogin Isabella Clara Eugenia, hertogin van Brabant en dochter van de Spaanse koning Philips II. In het voormalige fort staat nog de toegangspoort uit 1618, waar bovenop in 1703 een poortgebouw is geplaatst. Het geheel staat bekend als ’De Puist’. Het fort maakte later deel uit van de stelling om de stad en huisvestte een kazerne. Tegenwoordig is het complex een asielzoekerscentrum.
Verderop staken we een verkeersweg over en liepen nu een eindje langs De Dommel. Op een steen was een kruis aangebracht met witte en rode verf. Normaal is dit het teken dat je dit pad niet moet inlopen. Maar hier was het teken op een zodanige manier aangebracht dat gedacht werd dat bewoners uit de buurt dit hadden aangebracht in de hoop dat hier geen wandelaars zouden lopen. Maar dit kruis was "buiten model" en we liepen hier gewoon langs.
Tenslotte voerde het pad nog met een slinger door 's-Hertogenbosch. Daarbij liepen we eerst over het Bastion Vught. Daarna over oude verdedigingswallen. Verderop kwamen we bij kathedraal de St. Jan. Deze bewonderden we nog van binnen. Het was er erg druk, mede vanwege monumentendag.
Al in de Middeleeuwen was ’s-Hertogenbosch een belangrijk economisch en religieus centrum aan de noordgrens van het Hertogdom Brabant. In de 14e eeuw was de stad qua inwoners na Utrecht zelfs de grootste stad in ons land. Bekend is Den Bosch vooral om haar kathedraal. Vanaf 1381 kwamen er pelgrims naar de kapittelkerk van Sint Jan de Evangelist, omdat aan een Mariabeeld wonderen werden toegeschreven. Deze verering is tot op de dag van vandaag blijven bestaan. De Sint Janskathedraal is een gothische kruisbasiliek, met een zevenzijdig gesloten koor, een westtoren en een vieringtoren. Zowel in het grondplan als in de rijkdom aan beeldhouwwerk bereikte de Brabantse gothiek in dit bouwwerk haar hoogtepunt. De eerste vermelding van de kerk dateert uit 1222. Het gebouw lag toen nog buiten de stadsmuren. In 1366 werd aan de kerk een kapittel verbonden en in 1559 werd zij tot kathedraal verheven. Na de inneming van de stad door Frederik Hendrik werd de Sint Jan door de protestanten in gebruik genomen en pas in 1810 werd de kerk weer rooms-katholiek. Vanaf dat moment zijn verschillende restauraties in en om de kerk uitgevoerd.
Via de markt en de Gouden draak werd het station van 's-Hertogenbosch bereikt. Met de bus reden we terug naar Drunen en vandaar huiswaarts met de auto. We hadden de laatste 37 km afgelegd in 9 uur. Hiermee zijn we aan het einde gekomen van het Pelgrimspad I.

Henri Floor & Coos Verburg