---

Veenkoloniale wandeltocht op 21 januari 2006, route-informatie:































Veenkoloniale wandeltocht op 21 januari 2006, historie omgeving:

In 1655 wordt het kerspel boven Muntendam afgescheiden van Zuidbroek en Muntendam. Het nieuwe kerspel komt Veendam en Wildervank te heten. In 1702 worden Veendam en Wildervank twee zelfstandige kerspels. Veendam gaat bij die gelegenheid strijken met het wapen, dat zijn betekenis meer aan de geschiedenis van Wildervank ontleent. Door de gemeentelijke herindeling komt de gemeente Wildervank op 1 januari 1969 te vervallen. Gelijktijdig worden Wildervank en Veendam samengevoegd tot de nieuwe gemeente Veendam.
Het landschap rond Veendam is twee à drie eeuwen geleden ontstaan na het afgraven van het hoogveen en het in cultuur brengen van de vrijgekomende ondergrond. Veendam zelf kent een veenkoloniale lintstructuur, behalve in de buurt van het centrum. Dat komt door het riviertje de Oude AE, dat het parallel lopende Oosterdiep en Westerdiep in de noordelijke richting van elkaar lieten wijken. Hieraan dankt Veendam de vorkstructuur.
In 1877 heeft de gemeenteraad van veendam een strook grond gekocht voor vierduizend gulden met de bedoeling daar een gemeentehuis op te bouwen. In 1878 was dit gereed. Er zijn nog twee uitbreidingen geweest. Er werd een modern gedeelte bijgebouwd dat met een doorgang met het oude stadhuis was verbonden. In 1988 werden alle afdelingen op één centraal punt ondergebracht. Hiertoe werd er nog een nieuw gedeelte aangebouwd en de vorige nieuwbouw aangepast.
Het Raadhuis is te vinden aan Raadhuisplein 5 te Veendam. In 1877 heeft de gemeenteraad van Veendam een stuk grond gekocht t.w.v. 4000 gulden met de intentie hierop een gemeentehuis te laten bouwen. Na een jaar was het gebouw gereed. In 1913 is het nog verder verbouwd en vergroot. Sindsdien is het oude gedeelte nauwelijks meer veranderd.
In 1968 is vervolgens een modern gedeelte bijgebouwd, dat met een open doorgang is verbonden met het oude gedeelte. Om alle afdelingen onder één centraal punt onder te brengen is daarna, in 1988, nog een nieuw gedeelte aangebouwd en is het moderne gedeelte uit 1968 verder aangepast.
Bijna alle sectoren zijn gevestigd in het Stadhuis, behalve de afdelingen Sociale Dienst en Burgerzaken. De afdeling Sociale Dienst is te vinden in het voormalige gemeentehuis te Wildervank en de afdeling Burgerzaken is sinds 2001 ondergebracht aan het Beneden Oosterdiep 11-04 in Veendam, ook wel bekend als de Gemeentewinkel.
De raadzaal is gevestigd is het oude gedeelte van het gemeentehuis. Deze zaal wordt ook wel de kleine Ridderzaal genoemd. De raadzaal wordt gebruikt voor de maandelijkse raadsvergaderingen, officiële ontvangsten en trouwerijen.
Sinds de 19e eeuw is de raadzaal bijna niet veranderd en beschikt nog over originele aspecten, zoals de twee aapjes die op het touw zitten die oorspronkelijk de raad en het publiek van elkaar scheidde. Daarnaast staan op de vier zuilen verschillende vogels afgebeeld: de haan staat voor waakzaamheid, de pelikaan voor zorgzaamheid, de adelaar voor kracht en de uil voor wijsheid.
Achter in de zaal hangt een wandbord met de namen van alle (voormalige) burgemeesters, wethouders en gemeentesecretarissen. Op de foto’s aan de zijwand zijn alle voormalige burgemeesters afgebeeld.
Op de glas-in-loodramen zijn familiewapens afgebeeld van personen die hebben bijgedragen of een belangrijk aandeel hebben gehad in het bestuur of de ontwikkeling van Veendam. Ook in de kamer van de burgemeester zijn enkele glas-in-loodramen te vinden, met prachtige termen als ‘Het is beter gezwegen, als hinder door de praat gekregen’ en ‘Een wijs besluit, ziet ver vooruit’.
Het Veendammer verleden wordt ten zeerste gekoesterd. In de gemeente Veendam zijn namelijk de mooiste cultuurhistorische monumenten te vinden. Monumenten die een blik in het indrukwekkende Veenkoloniale verleden werpen. Denk bijvoorbeeld aan de kapiteinswoningen en de monumentale boerderijen. Maar ook aan de gebieden Oosterdiep en Tusschendiepen. Deze gebieden komen in aanmerking voor een aanwijzing als beschermd stadsgezicht.

De dorpen Veendam en Wildervank liggen in het zuid-oosten van de provincie Groningen. Hun ontstaan in 1647 danken ze aan de ontginningen van de uitgestrekte veengebieden. Het gebied werd door een dubbel kanalenstelsel ontsloten, die onderling verbonden waren door dwarskanalen. Bij een zo'n kanaal, het Beneden Dwarskanaal en een sluis, ontstond Veendam. Wildervank is min of meer een voortzetting van Veendam. De bevolking van beide dorpen ontstond voornamelijk uit veenarbeiders, schippers, ambachtslieden en kooplieden. Op de ontgonnen gebieden vestigden zich boeren.
In dit gebied vestigde zich eind 17e eeuw het eerste joodse gezin. Het aantal joden nam in de eerste decennia van de 18e eeuw langzaam toe. Vooral in de tweede helft van de 18e eeuw groeide het aantal joden in beide plaatsen sterk. In 1783 telde Veendam 130 en Wildervank 44 joden. Hun belangrijkste bronnen van bestaan vormden de handel in vee, vlees en ongeregelde goederen. Verder oefenden veel joden het beroep van slager uit. In 1813 telde de Joodse Gemeente, die werd gevormd door de dorpen Veendam, Wildervank, Meeden, Muntendam en Stadskanaal 243 joden. In 1850 zouden de joden in Stadskanaal zich afscheiden. Desondanks bereikte de Joodse Gemeente Veendam-Wildervank z'n grootste omvang in 1887 met 600 joden. Ook toen waren de joden voornamelijk werkzaam in de handel en het slagersambachten.
In 1901 telden de dorpen Veendam, Wildervank en Muntendam nog 301 joden. In de maanden september en oktober 1942 is het merendeel van hen gedeporteerd. Na de oorlog werd de Joodse Gemeente Veendam-Wildervank opgeheven en bij de Joodse Gemeente Stadskanaal gevoegd. In 1951 werd op de joodse begraafplaats een monument onthuld ter nagedachtenis aan de weggevoerde joden. Op de plaats van de oude synagoge kwam in 1967 eveneens een monument ter herinnering aan de joodse gemeenschap van beide dorpen.

Synagoge
In 1738 is er sprake van een vergaderruimte in het huis van Frerik Simons bij het Middelste Verlaat. Waarschijnlijk was dit een huissynagoge. In 1745 laat hij achter zijn huis een synagoge bouwen. Deze gaat in 1793 over in handen van de Joodse Gemeente. In 1797 was de synagoge dermate bouwvallig geworden dat hij werd gerenoveerd. In juli 1798 werd de vernieude synagoge ingewijd. In de 19e eeuw werden nog talrijke reparaties en verbouwingen doorgevoerd. Maar het gebouw was desondanks dermate bouwvallig geworden dat het werd afgebroken. Op 2 september 1892 werd een nieuwe synagoge ingewijd, die op de plaats van het oude gebouw was verrezen. Na de oorlog werd de synagoge verkocht en in 1947 gesloopt.

Begraafplaats
In 1741 verwierf de Joodse Gemeente een stukje grond in het gehucht Ommelanderwijk aan de weg Nummero Een en richtte het in als begraafplaats. Deze begraafplaats werd in 1779 en 1902 vergroot. Er staan 310 graftekens waarvan de oudste dateert uit 1802.

Rabbijnen
De eerste rabbijn waarvan wij in 1752 de voornaam kennen is ene Abraham. Denkelijk is hij de vader van Hartog Abrahams, die akten ondertekende als Naftali Hirsch zoon van onze leraar Avraham. Nathan Godschalk (Gossels) is de tweede rabbijn die we bij naam kennen. Hij heeft zich in 1766 te Veendam gevestigd en was naar eigen zeggen geboren in 'Lengsveld' (Hessen). Hij fungeerde in elk geval tot en met oktober 1785 als rabbijn. In datzelfde jaar vestigde zich ene rabbi Wolf Isak in Veendam. Het is nog maar de vraag of hij zodanig werkzaam is geweest. Immers, vanaf 5 oktober 1785 stelde
de Joodse Gemeente de uit Breit afkomstige Baruch de Beer (1756-1810) aan als rabbijn, godsdienstonderwijzer, voorzanger en sjochet. Deze bleef tot zijn overgang naar Pekela in 1798 als zodanig functie. In de jaren 1806 en 1807 fungeerde de voormalige Winschoter rabbijn Aron Mozes Frankforter als rabbijn.

































Veenkoloniale wandeltocht op 21 januari 2006, nabeschouwing:

's Morgens om 09.00 uur vertrokken 330 wandelaars, met redelijk goed wandelwee reen enkele bui dreigde maar het bleef grotendeels droog.
Van de 330 wandelaars liepen er 268 tegen administratie kosten, 14 voor een beker, 12 hadden zich ingeschreven voor een schildje, 19 voor een wandbord en 17 wandelaars namen een medaille mee naar huis.
214 personen namen deel aan de 25 km en 115 aan de 35 km, 1 wandelaar gaf na 15 km de tocht op.
Opmerkelijk was dat er 249 FLAL leden de dijk waren over gestoken.






























Veenkoloniale wandeltocht op 21 januari 2006, verslag: