---

Termunter Haring wandeltocht op 24 februari 2007, route-informatie:




































Termunter Haring wandeltocht op 24 februari 2007, info over de omgeving:

bron: Digitaal Gehucht Termunterzijl (http://home.wxs.nl/~hzwarber/home.html)

Termunterzijl ligt in het Oldambt, op ± 10 km ten oosten van Delfzijl.

Het dorp Termunterzijl heeft een bijzonder fraai haventje. Zeer de moeite van het bekijken waard zijn de sluis en de sluisbrug met z'n monumentale natuurstenen borstwering uit 1725, versierd met heraldieke wapens van de zijlvesters die financieel betrokken waren bij de bouw van de zijl (zie foto). Het Termunterzijldiep werd in 1601 gegraven. Rond het haventje kwam dit dorp tot bloei door de enorme veenkoloniale scheepvaart.

De sluis geeft toegang tot het Termunterzijldiep, dat de verbinding vormt tussen Termunterzijl en het Winschoterdiep bij Scheemda.


Het Dorp Termunterzijl

Toen
Na de aanleg van de zijl in 1601 begon zich bij de sluis het dorp Termunterzijl te ontwikkelen. Langs de zuidzijde van het Termunterzijldiep ontstond een streekbebouwing van woningen en ambachtsbedrijfjes, die verbonden waren met de scheepvaart en de visserij. De huisjes lagen aaneengesloten aan de kade. Ook aan de noordzijde, tussen de oude zeedijk en het diep, werden woningen gebouwd. In 1870 onderging het zijldorp een belangrijke verandering. Door het graven van een zijarm, van het zijldiep naar de nieuwe sluis, kwam de bebouwing van de zuidelijke oever op een schiereiland te liggen.

Nu
Ook nu nog valt het oude deel van Termunterzijl uiteen in twee gedeelten: De Schepperbuurt en de Mello Coendersbuurt. Deze twee delen zijn sinds enige jaren bestempeld als Beschermd Dorpsgezicht. Aan de noordzijde van het zijldiep ligt de Schepperbuurt. Bij de sluis liggen de huizen aaneengesloten. Iets verder westwaarts, waar de ruimte tussen het zijldiep en de oude zeedijk groter wordt, is de bebouwing opener en worden de huizen omgeven door tuinen en erven.(dit is specifiek voor een zijldorp). Langs het zijldiep ligt een openbaar klinkerpad.
De Mello Coendersbuurt wordt omsloten door water van het Zijldiep en de in 1870 gegraven zijtak. Slechts enkele huizen dateren uit de vorige eeuw. Door sloop is veel van de oude bebouwing verdwenen. Twee karakteristieke panden zijn de nummers 36 en 35. Het eerste huis heeft één bouwlaag onder een op gelijke hoogte rondgaand schilddak. Het huis ernaast heeft een dak met een wolfseind. De brede lijstgoot met een fries vormt de overgang van het dak naar de muur. Het raam boven de deur wordt een bovenlicht genoemd.
Van de oude kademuur is bij de sluis slechts een klein deel overgebleven. De rest is vervangen door een schuin talud met zwarte stenen.
Oostelijk van de zijarm van het Termunterzijldiep ligt de Antony Verburghwijk. Dit is een nieuwbouwwijk die dateert uit 1956 en bestaat uit ±100 woningen. In deze wijk staat de school en is ook de speeltuin gelegen De oostzijde van de wijk grenst aan het buurdorp Termunten.
In het westen loopt de Schepperbuurt door tot aan het andere buurdorp Borgsweer.
Termunterzijl heeft tot 1990 deel uitgemaakt van de voormalige gemeente TERMUNTEN en is in 1990 geannexeerd door de gemeente Delfzijl. Deze her-indeling wordt tot op de dag van vandaag door velen in het dorp bekritiseerd en er wordt nog vaak met weemoed gesproken over de tijd van voor de her-indeling. Tot de voormalige gemeente Termunten behoorden de dorpen Termunterzijl, Termunten, Borgsweer, Woldendorp en Wagenborgen die tegenwoordig worden aangeduid als de buitendorpen van Delfzijl. Om de nostalgie wat kracht bij te zetten volgt hier een afbeelding van het gemeentewapen van de voormalige gemeente Termunten.


De Haven Termunterzijl

Toen
In de loop van de 17e eeuw groeide Termunterzijl uit tot een bloeiende regionale havenplaats. Het voornaamste exportartikel was de uit de Veenkoloniën afkomstige turf. De turf werd onder andere naar Noordduitse steden vervoerd. Op de terugweg werd compost (voor het vruchtbaar maken van de dalgronden) en hout meegenomen. Ook werden bakstenen en landbouw- produkten via de haven van Termunterzijl vervoerd. ´Golden Zieltje´ heette de plaats heel toepasselijk.
De bloei was echter van korte duur. Tegen het einde van de 19e eeuw begon de zeevaart te verdwijnen. Een van de oorzaken was de aanleg van het Eemskanaal(tussen Groningen en Delfzijl) in 1876, waardoor de positie van Delfzijl werd versterkt. Ook de economische recessie in de tweede helft van de 19e eeuw en het te lang blijven vasthouden aan de oude scheepstypen, hebben aan de verdwijning bijgedragen. De boog heeft maar een beperkte rol gespeeld bij het verval. Kleine schepen konden er namelijk onderdoor, maar grotere zeeschepen konden de boog niet passeren en weken uit naar Delfzijl. Ondanks protesten van de schippers werd de boog echter niet afgebroken.
Na de Eerste Wereldoorlog ontwikkelde de haven zich steeds meer tot een vissershaven. In die periode bloeide de garnalenvisserij, door de grote vraag vanuit Duitsland, naar gedroogde garnalen voor de verwerking in de veevoederindustrie. Later zijn consumptiegarnalen belangrijk geworden. In de beginperiode trok men erop uit in kleine sloepen voorzien van zeilen.
De vloot bestond op het hoogtepunt uit ongeveer 35 kotters en het dorp beleefde goede tijden. De haven had toen nog een open verbinding naar de Eems welke later is afgesloten door een stormvloedsluis. In het begin van de jaren zeventig begon de achteruitgang en kozen velen voor een baan op de wal. Op dit moment zijn er nog drie beroepsvissers over die hun vangsten (d.m.v. koelwagens) aanleveren bij de visafslag van Lauwersoog.

Nu
Door de toenemende recreatievaart heeft de vissershaven zich ontwikkeld tot een jachthaven. In de haven bevindt zich het museum ´Golden Zieltje´, waar onder andere een permanente tentoonstelling over de maritieme geschiedenis van Termunterzijl is te zien. Naast het museum bevindt zich het haven-kantoor. Om de haven te bereiken dient men de nieuwe stormvloedsluis te passeren.
In de haven staat een kunstwerk van Chris Verbeek. Het bestaat uit vijf driehoeken, waarvan de grootste 5,80 meter en de laagste 3 meter hoog is. Ze vormen bakens in het landschap. Zo dicht bij het water ligt het voor de hand in de vorm zeilen te zien.


In het kustgebied rond Termunten hebben de bewoners zich tot in de 12e eeuw tegen overstromingen beschermd door het opwerpen van wierden. Daarna werd begonnen met de aanleg van de eerste lage dijken. Gedurende de 13e eeuw was het tot vergaande inpoldering gekomen. Ook werd het riviertje de Termunter Ae afgedamd en van een zijl, een uitwateringssluis, voorzien. Monniken van het Grijze Monnikenklooster speelden hierbij een belangrijke rol.
In de periode van de 14e tot de 16e eeuw ging veel land verloren door Dollardinbraken. Aan het begin van de 16e eeuw werd de afwatering door de zijl in de Termunter Ae verstoord en men was gedwongen via de Oterdumerzijl te lozen.
In 1588 werd de zeedijk bij Termunten hersteld. Om de afwatering te verbeteren, werd tussen 1600 - 1601 het Termunterzijldiep gegraven en een nieuwe zijl ontworpen. Gedeeltelijk werd gebruik gemaakt van de loop van de Termunter Ae. In 1686 werd de zijl door de St. Maartensvloed verwoest. Bij deze stormvloed kwamen bijna alle Termunters om het leven. Onder leiding van de stad Groningen, die toen de baas was in het Oldambt, werd Termunterzijl opnieuw opgebouwd. In 1725 werd o.l.v. de stadsbouwmeester Anthony Verburgh de huidige sluis met boogbrug aangelegd. Ter herinnering aan de aanleg is de brug voorzien van een zandstenen borstwering, de boog. Hierop staan de namen vermeld van de Overste Schepper, de Scheppers en de Zijlvesten, alsmede hun familiewapens. Deze personen waren de bestuurders van het in 1601 opgerichte Termunterzijlvest.
Een zijlvest is een waterschap dat op zee loost. Het was verdeeld in Schepperijen en deze weer in Zijlrechten. De voorzitters van de Schepperijen, de Scheppers, hadden veel invloed. Zij spraken recht in zaken die met het Zijlvest te maken hadden. Ook bepaalden zij de hoogte van de belasting: het zijlschot.


De Sluis
De nieuwe Termunterzijl
Vanaf de brug, over de zijtak van het Termunterzijldiep, hebben we een mooi overzicht over drie waterstaatkundige werken van meer recente datum: de Nieuwe Sluis, de Spuiboezem en het gemaal Cremer. De Oude Termunterzijl uit 1725 is bijna anderhalve eeuw de enige afwateringsmogelijkheid geweest van het Termunterzijlvest, dat in 1863 opging in het waterschap Oldambt. Ter verbetering van de waterstaatkundige toestand besloot het bestuur van het waterschap Oldambt tot de bouw van een tweede sluis. Bij de monding van het Zijldiep werd een zijtak gegraven, waarin de tweede uitwateringssluis kwam te liggen. Met de bouw van de Nieuwe Termunterzijl werd de afvoercapaciteit verdubbeld. Een gedenksteen bij de trap van het complex herinnert aan de ingebruikname in 1870.

De Spuiboezem
Een steeds terugkerend euvel bij de Nieuwe Termunterzijl was het dichtslibben van de uitwateringsgeul. Eerst probeerde men het probleem op te lossen met een handbaggermachine. Later werd met een soort ploeg de geul schoon geploegd. Om het dichtslibben definitief tegen te gaan, liet het waterschap Oldambt in 1906 een nieuwe buitengeul graven. In de Kleine Polder, waar nu het zwembad ligt, kwam een spuiboezem. Daar liet men bij vloed zoveel mogelijk zeewater binnenstromen. Bij eb werden de schuiven omhoog getrokken en het water stroomde dan met grote snelheid door de geul in de Eems. Het afgezette slib werd meegenomen en de geul was weer vrij. Het spuien vond vooral plaats in droge tijden, wanneer weinig boezemwater aanwezig was. Om te voorkomen dat het water uit de spuiboezem in het Termunterzijldiep zou stromen, is bij de opening een keersluis in het diep gemaakt. Een klein monument van natuursteen herinnert aan de ingebruikname in 1906.

Het gemaal Cremer
Ondanks de tweede uitwateringssluis bleef de lozing van het overtollige water problemen geven. Daarom besloot het waterschap Oldambt in 1929 tot de bouw van een gemaal. Dit gemaal werd in 1931 in bedrijf gesteld en kreeg de naam Cremer, naar de twee bouwkundigen B. en P.G. Cremer, als erkenning voor bewezen diensten aan het waterschap. Het gemaal bezit drie dieselmotoren, die een pompcapaciteit hebben van 1500m³ per minuut. In de voorgevel van het gebouw bevindt zich het wapen van het Oldambt: de vroegere kerk vam Midwolda met haar vier torens. Achter het gemaal ligt een buitendijkse stormvloedkering die in het kader van de Deltawet is aangelegd. De oorspronkelijke buitenhaven is hierdoor binnendijks komen te liggen.


Onderwijs
In het dorp bevindt zich O.B.S. "de Munte".
Dit is een kleine dorpsschool met momenteel ± 75 leerlingen die worden opgevangen door 4 vaste leerkrachten.
Voor bijzonder onderwijs(christelijk) en vervolgonderwijs zijn er, binnen de gemeente, mogelijkheden in Woldendorp (± 4 km) en Delfzijl (± 10 km).

Recreatie
Noord-Oost Groningen in het algemeen, en het Oldambt in het bijzonder, is bij uitstek geschikt als recreatiegebied. Het is een gebied waar nog rust en ruimte is te vinden in het hier zo specifieke open landschap. Termunterzijl ligt aan de Eems-Dollardroute en aan de Groene Kustroute, fiets/wandelroutes met een zeer afwisselend karakter. U kunt hier genieten van kleine stranden, open landschappen, kapitale boerderijen, kwelders, karakteristieke oude dorpen, kleine stukken bos, oude borgen en schitterende oude kerken. Met name deze oude kerken en de dorpskernen zijn vaak gelegen op terpen of wierden. U bevindt zich hier letterlijk en figuurlijk op het randje van Nederland.
In en bij ons mooie dorpje vindt u de volgende faciliteiten:

Pension 't Viskerhoes
Sinds kort gevestigd in Termunterzijl pension 't Viskerhoes
Het pension is gelegen aan de M. Coendersbuurt 27. De verbouwing is afgerond en er zijn nu 3 tweepersoonskamers en 1 vierpersoonskamer beschikbaar. In twee van de kamers bevindt zich een ouderwetse bedstee. Alle kamers zijn voorzien van een wastafel met warm en koud water en een zithoek. Er zijn 2 toiletten en 2 douches voor algemeen gebruik. Verder is er een gezellige huiskamer met televisie en audio installatie. Op het zuiden bevindt zich een tuin met oude fruitbomen.
U kunt hier terecht voor een of meerdere overnachtingen met ontbijt.
Voor inlichtingen of reserveringen kunt U contact opnemen met:
Martha Zwarberg, M. Coendersbuurt 35, 9948 PN Termunterzijl, 0596-601863 of 06-23673483 viskerhoes@hetnet.nl

Zandstrand
Achter de zeedijk bevindt zich een opgespoten zandstrand waar het s' zomers goed toeven is. Het strand is onbewaakt, maar afgebakend met boeien die de veilige zwemzone aangeven. De maximale waterdiepte is ± 2 meter ter hoogte van de boeien. Aan het strand is de waterdiepte ± 20 cm, wat het zeer geschikt maakt voor gebruik door kleine kinderen.
Indien u een dag aan het strand wilt doorbrengen is het verstandig om de waterstanden na te kijken, bij eb ligt het wad namelijk droog.

Zwembad
Zwembad "De Eems"
Dit is een natuurzwembad met zoetwater en dateert reeds uit 1933. Het bad is gedurende de zomermaanden geopend en in geval van eb een goed alternatief om een frisse duik te nemen. Tijdens de openingsuren is er een badmeester aanwezig. De waterkwaliteit is goed en wordt regelmatig gemeten. Binnenkort wordt het zwembad, i.v.m. de bouw van een nieuw gemaal, een stuk verplaatst, vergroot en worden voorzien van een strand en bospartijen. Tevens zal er een visvijver worden aangelegd.

Jachthaven
De voormalige vissershaven is, door het wegvallen van de vissersvloot, langzamerhand veranderd in een jachthaven. Er zijn momenteel nog 3 vissers die gebruik maken van een ligplaats, de rest van de haven is voorzien van faciliteiten voor het aanleggen van pleziervaartuigen. In verband met de gevolgen van de bodemdaling zal de haven medio '98 opnieuw worden ingedeeld en komen er een aantal passantenplaatsen bij. De huidige steiger zal worden vervangen door een drijvende steiger, zodat de bemanningen van de boten geen hinder meer ondervinden van eb en vloed. In de haven bevindt zich een restaurant, een havenkantoor, een klein museum, 4 trekkershutten en een chemisch afvaldepot

Museum
Expositie Golden Zieltje
Maritiem - Historisch - Kunstzinnig
Plankpad 5, Termunterzijl



































Termunter Haring wandeltocht op 24 februari 2007, nabeschouwing:
































Termunter Haring wandeltocht op 24 februari 2007, verslag: