De alternatieve homepage van de FLAL

Op zaterdag 1 november 2008 gaat de 2e tocht van de FLAL van seizoen 2008 – 2009 van start en begint ditmaal aan de rand van de provincie Groningen en Duitsland en wel in Nieuweschans.
Nieuweschans is bekend van de grensovergang A7 met Duitsland richting Oldenburg/Bremen en via A 31 naar Emden en het Ruhrgebied. Tevens is Nieuweschans bekend geworden als het kuuroord “ Fontana” met haar geneeskrachtige bronwater.
De route gaat via de loopbrug over de A7 naar onze oosterburen door Bunderneuland, waar we enkele oude boerderijen tegenkomen uit de 18e eeuw. Als eerste plaats na de grenspassage is Bunde. Men volgt dan de spoorlijn Groningen – Leer wat voor deze dag de rode draad is (wel opletten graag want deze spoorlijn is niet omheind door hekwerken of sloten).
Na Bunde gaat de 25 km door een natuurgebiedje “Jelsgaste” en” Stadtwald” (bos) binnendoor naar Neu Weende en Weende. Op 13 km is de grote ruste waar ook de 40 en 40 km een rust hebben) .
De 40 en 50 km zakt af naar het zuiden, langs een oorlogsmonument 1813 – 1945, door Holthusen en Holthuserheide naar de eerste rust bij de molen Wichers in Stapelmoor (17 km). Na de rust gaat het verder door het park van Stapelmoor waarna de 40 en 50 km zich gaan splitsen.
De 40 km buigt via kerkepaden naar het noorden terwijl de 50 km. verder gaat naar het zuiden via een moerasgebiedje met uitlopers van de Ems naar Diele en gehucht Vellage over de Emsbrug naar rustplaats restaurant ”Zur Seeschleuse (25 km) nabij de “Meyerwerf Papenburg”, waar grote cruiseschepen gebouwd worden van wel meer dan 300 meter lang (bij geluk ligt er een buiten). Na verlaten van rustplaats en de Ems gaat de route terug door de glazen stad Halte (bloemen) door Vellage, Diele en Stapelmoor om zich daar weer aan te sluiten met de 40 km lopers.
De route voert verder langs de pastorie en kerk (opengesteld voor deze dag voor bezichtiging). Dit is de oudste kerk van Ost Friesland.
Centrum van Nieuweschans

Via zandwegen als Wortelburseweg en Smarlingen pakken we de 25 km route weer op. We gaan door Neu Weener met onderweg nog een Joods begraafplaats die nauwelijks opvalt. Dan bereiken we Weener alwaar de 40 km nog een lusje gaat maken van 2,5 km. Langs het Sieltief en Alt Weener, door de stad met mooie gevels en oude panden zoals het raadhuis met standbeeld en kerk komen we aan bij de rustgelegenheid “Wuppertalerhof ” wat bijna aan de spoorlijn ligt.
Na deze rust gaan we weer westwaarts richting Holland, langs de spoorlijn Leer – Groningen en via het fietspad langs het natuurgebied “PuttenBollen” komen we uiteindelijk weer in Bunde, door het centrum en langs de kerk van Bunde. Vervolgens langs de spoorbaan door de Charlottenpolder en komt de “Poort van Groningen weer in zicht.
Dit was dus een deel van OstFriesland waar de FLAL internationaal hun voeten hebben kunnen verzetten. Kortom de enige Internationale Friese Lange Afstandswandeltocht door Zuidelijk Ost Friesland van Duitsland. Zeker een uitdaging waard om aan deze tocht deel te nemen en niet te willen missen.
De parkoersbouwers: Ubo, Jan en Lodewijk .

Historie
Door overstromingen zijn in de 14e en 16e eeuw grote stukken land door de Dollard verzwolgen. Vanaf die tijd begon men door zowel actieve inpoldering, als natuurlijke aanslibbing de zee terug te dringen. Hierdoor werd ook het strategisch belangrijke grensgebied uitgebreid. De Nieuwe- of Langeakkerschans werd aangelegd in 1628, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, toen de plaats nog aan de Dollard lag.

Deze nieuwe schans was ontworpen door ingenieur Matthijs van Voort en kreeg de vorm van een regelmatige vijfhoek met bastions, omgeven door wallen en een gracht. Binnen de schans werd een regelmatig stratenpatroon aangelegd, met in het midden een exercitieterrein. Ten noorden werd een sluis aangelegd om het gebied onder water te kunnen zetten (inundatie). In de 17e en 18e eeuw werd de vesting nog versterkt en uitgebreid.

Door inpolderingen kwam de schans steeds verder landinwaarts te liggen en verloor hij zijn functie. In 1815 vertrok het Nederlandse garnizoen en in 1870 werd bij Koninklijk Besluit bepaald dat Nieuweschans geen vesting meer was. In 1882 werden de vestingwerken geslecht en de grachten gedempt.

Na aanleg van de spoorlijn brak een tijdperk van industrialisatie aan. Vooral landbouwindustrieën vestigden zich hier. In de zeventiger jaren is men begonnen met de reconstructie van de vesting. Sinds 1974 is de kern van het dorp een beschermd dorpsgezicht.

Nadat in 1628 op de Lange Akkeren, een hoger gelegen klei strook in de Dollardboezem bij de monding van de Westerwoldse Aa, de nieuwe schans was aangelegd, zou door de aanleg van een zijl (sluis) aan de noordzijde in de Westerwoldse Aa de omgeving van de vesting Nieuweschans onder water gezet kunnen worden. De vesting moest niet alleen de dijken maar ook de sluis beschermen. Door verdieping en verbreding van de haven werd de Nieuwe schans ook bereikbaar voor schepen.

In 1657 kwam de afsluiting tot stand van de oostelijke Dollardboezem, door de aanleg van de Stockhornsterdijk, ook wel de Schanskerdijk genoemd, gelegen tussen Drieborg en Nieuweschans. Langzamerhand kwam er langs deze dijk bebouwing, vooral nade ontmanteling van de lange Akkerschans in 1870, en ontstonden de straten Hoofdstraat, Verlengde Hoofdstraat en Oudezijl. Tot 1669 kruiste de Westerwoldse Aa deze Zeedijk, ongeveer waar thans het zogenaamde Laantje begint, tegenover Lijstenmakerij De Kijkerij op nr.14. Daar lag de zeesluis AA zijl genaamd.

In 1661 gaf de stad Groningen opdracht om een nieuw kanaal te graven vanaf de Tuitjeshut tot dichterbij de Nieuwe Schans. Door het graven van dit kanaaltje ontstond de bocht in de Westerwoldse Aa (in de buurt van de huidige spoorbrug). In dit kanaaltje werd een tweede afwateringssluis gelegd nl. de Vierkarspelenzijl.

In 1669 schijnen bij een stormvloed zowel de Aa-zijl als de Vierkarspelenzijl te zijn weggespoeld. De oorspronkelijke loop van de Westerwoldse Aa, de Oude Aa, werd nu gedempt. Vermoedelijk is zo het zogenaamde Laantje ontstaan.

In 1690 werd de Tienkarspelenzijl gelegd op de plaats van de weggespoelde Vierkarspelenzijl. Door sterke aanslijking in de Dollard werd in 1696 de Kroonpolder aangelegd en in 1706 de Cristiaan Eberhardpolder. Door deze inpolderingen en de inpoldering van de Linteloopolder moest een nieuwe sluis worden aangelegd namelijk de Generaliteitszijl of de Statenzijlenfort.

De totstandkoming van de Statenzijl had tot gevolg dat de in 1670 aangelegde Tienkarspelenzijl nu een binnenzijl was geworden. Voortaan zou ze steeds als Oudezijl worden aangeduid. In 1829 werd deze Oudezijl opgeruimd, doch de naam bleef behouden voor de omgeving. Ervoor in de plaats kwam een draaibrug.

In 1827 werd aan de Westerwoldse Aa een grote watermolen gebouwd. Deze molen werd Rijkswatermolen genoemd, omdat de Staat der Nederlanden eigenaar was. Vanaf 1827 tot aan het einde van 1945 werd het beheer uitsluitend door leden van de familie Dijk uitgevoerd. Op 29 Januari 1945 ging de molen verloren wegens beschietingen van een gealieerd vliegtuig.

Tegenover deze molen, aan de andere kant van de Westerwoldse Aa, werd omsteeks 1900 een kleine scheepswerf gebouwd, waar houten en ijzeren binnenschepen gerepareerd konden worden. Hellingbaas was F. van Dijk. Rondom de werf stonden huizen, die bewoond werden door de werknemers. Waarschijnlijk is het dit gedeelte, dat later in de volksmond De Helling werd genoemd. Aan het eind van de negentiende eeuw en in het begin van de twintigste eeuw breidde de verbouwing zich enorm uit en nam ook de bedrijvigheid toe. Aan het begin van het Laantje op de grens van de gemeentes Nieuweschans en Beerta werd Café - restaurant De Twee Gemeenten gebouwd, door de bevolking Café Koop genoemd, naar de eigenaar H.Koop. De laatste jaren werd de naam gewijzigd in Het Trefpunt. Op 9 April 1979 werd het pand door brand geheel verwoest.

Naast het café stond het Tolhuis, op de gevel stond Beerta - Nieuweschans. Dit betekende dat de gemeentegrens hier werd overschreden. De rijbaan kon hier met een tolboom worden afgesloten. Tol werd geheven van elke passant, te weten, wagens, fietsers en voetgangers.

Het pand recht tegenover het Laantje (nu lijstenmakerij de Kijkerij) behoorde oorspronkelijk aan de Oldenburgische Eisenbahn. Het werd bewoond door beambten in dienst van deze maatschappij. Ook verschafte het pand nachtlogies aan spoormensen (conducteurs en machinisten enz.) wanneer ze na een late dienst niet meer terug naar huis konden. In die tijd (1890/1900) was het pand voorzien van stromend water via een koperen leiding vanaf het station, welke nog gedeeltelijk is teruggevonden tijdens restauratie werkzaamheden. Het pand is waarschijnlijk op de Oudezijl geplaatst rond 1890, maar het achterste gedeelte is zeker 100 jaar ouder. Waarschijnlijk is het "vakwerk" huis in Duitsland afgebroken en "verhuisd" naar Oudezijl. In 1945 werd in dit pand Garage Lameijer gevestigd, welke later werd uitgebreid met een souvenirshop. Later is het pand enkele malen verbouwd, en bewoond door diverse kunstenaars en ambachtslieden. Het geen uiteindelijk resulteerde in de vestiging van Lijstenmakerij de Kijkerij in 1995.

Op het Tolhuis woonde mevr. Schortinghuis-Lamfers die tollenaar was. Verderop richting de spoorwegovergang woonden nog bakker Mulder, die ook een kruidenierswinkel van de cooperatie VeGe exploiteerde, de kruidenierswinkel van J. Schortinghuis en een joodse familie die er een slagerij had, in het pand dat in 1903 is gebouwd en de familie Schortinghuis ook nog een café exploiteerde.