De alternatieve homepage van de FLAL

wandeltocht op 29 december 2007, info over de omgeving:

Haren (Gronings: Hoaren, inwoners per 1 juli 2006: 18.935, bron: CBS) is een gemeente in Noord-Nederland,
in de provincie Groningen. De gemeente beslaat een oppervlakte van 50,70 km² (waarvan 4,10 km² water).
Haren ligt direct ten zuiden van de stad Groningen.
Mede door die ligging is het een typische forenzengemeente.
Haren wordt ook wel het Wassenaar van het noorden genoemd.

Fraai gelegen is de hervormde kerk uit de 13de eeuw,
die waarschijnlijk gebouwd is op de plaats waar ooit een heidens heiligdom stond.
Tussen Haren en Glimmen ligt Appèlbergen, vooral voor stadjers een geliefkoosde bestemming.
Bij Noordlaren ligt het enige Nederlandse hunebed buiten Drenthe.
In Haren vindt u de grootste botanische tuin van Nederland: de Hortus Haren.
Op een oppervlakte van ca. 20 hectare groeien en bloeien planten uit alle streken van Nederland
en de rest van de wereld.

De gemeente Haren omvat de volgende plaatsen en stadsdelen: Essen, Glimmen, Haren, Harenermolen,
Noordlaren, Onnen, Paterswolde (gedeeltelijk).

De Appèlbergen is een bos ten oosten van Glimmen, in de provincie Groningen.

Groningers spreken de naam uit met de klemtoon op de è, dus als het woord appèl,
in de juridische / militaire betekenis.

Van oorsprong werd de naam uitgesproken met klemtoon op de a, dus als het woord appel (= vrucht),
waarbij appel verwijst naar dennenappels.

De verschuiving van klank is het gevolg daarvan dat het bos jarenlang als oefenterrein werd gebruikt.
De als grap bedoelde uitspraak is zo ingeburgerd, dat veel Groningers degenen die de naam "fout" uitspreken
corrigeren.

In het bos is een uitspanning, vlakbij de grote plas die middenin het bos is gelegen.
Het Pieterpad loopt door de Appèlbergen.

Haren, Zuidlaren, Glimmen, De Punt, Oudemolen is een opzegversje dat bekend is in Groningen en Drenthe en
dat een relatie legt tussen plaatsnamen en delen van het hoofd.

Onder het opzeggen worden de delen aangewezen:

Haren = de hoofdharen
Zuidlaren = het voorhoofd
Glimmen = de ogen
De Punt = de neus
Oudemolen = de mond

Het karakteristieke gebouw heette vroeger het Noorder Sanatorium

De meeste associaties zijn direct duidelijk, alleen Zuidlaren vergt enige uitleg.
In dit dorp bevond zich namelijk een psychiatrische kliniek.

Het karakteristieke gebouw is niet het hoofdgebouw. Het karakteristieke gebouw heette vroeger het Noorder Sanatorium. Nadat Dennenoord het karakteristieke gebouw heeft afgestoten, heeft het bedrijf Farma Bio-Research het gekocht, op voorwaarde dat het karakteristieke gebouw blijft bestaan. Het bedrijf Farma Bio-Research is over genomen door PRA International. Zie website: www.praintl.com, op deze site is ook een foto van het karakteristieke gebouw.

Sporen uit vroegere tijden
De vroegste sporen van bewoning op het grondgebied van de huidige gemeente Haren gaan terug tot
zo'n 4500 jaar geleden.
Archeologische opgravingen legden grafheuvels, een bekergraf en een hunebed bloot.
Vondsten van munten en potscherven wijzen op bewoning in de Romeinse tijd en in de middeleeuwen.
Die vondsten wijzen er op dat Haren sinds de vroege middeleeuwen al een permanente bewoning kende.
Haren, Onnen, Glimmen en Noordlaren waren in die middeleeuwen afzonderlijke buurschappen.
Ze maakten samen met andere buurtschappen deel uit van het rechtsgebied Gorecht.
Nu vormen de vier dorpen samen de gemeente Haren.

Gorecht
Destijds lagen de nederzettingen Haren, Onnen, Glimmen, Noordlaren, Essen, Hemmen, De Dilgt en Helpman
in het hoge gedeelte van het Gorecht.
Het Gorecht werd in 1040 door de toenmalige Duitse keizer geschonken aan de bisschop van Utrecht.
Deze oefende sindsdien hier zowel het geestelijke als het wereldlijke gezag uit.
In 1392 kreeg de stad Groningen het Gorecht voor 100 jaar in pacht.
Dit betekende ook dat de Stad vanaf dat moment ook recht sprak en het Gorecht bestuurde.
In 1460 kocht de Stad het Gorecht van de toenmalige bisschop.Aan het einde van de zestiende eeuw
vormen de stad Groningen en de Ommelanden één provincie, waarvan ook Haren deel uitmaakt.

Religie
Vanaf het moment dat Stad en Ommeland onderdeel waren geworden van de Republiek der Verenigde Nederlanden,
mocht hier alleen de gereformeerde religie worden beleden.
De uit de dertiende eeuw daterende stenen kerken in Haren en Noordlaren werden aan de eisen van
het "vernieuwde" geloof aangepast.
Alle zichtbare uitingen van de oude leer moesten verdwijnen.
De pastoor van Haren mocht, na een examen voor de Groninger Kerkeraad,
zijn geestelijk werk als dominee voortzetten.

Klooster in Essen
In 1215 werd een klooster gesticht in Essen, het Cisterciënzer vrouwenklooster.
Dit klooster heeft tot het einde van de zestiende eeuw bestaan.
Als gevolg van de reformatie sloot dit rijke klooster in 1594 zijn poorten.
Slechts tien overgebleven kloosterzusters mochten blijven en kregen tot hun dood alimentatie
uit de provinciale kas.

Onafhankelijkheid
Het staatsbestel van de Republiek bleek aan het einde van de achttiende eeuw niet meer te functioneren.
Nadat eerdere pogingen waren mislukt, slaagde men er in 1795 in het oude regime omver te werpen.
Het Franse leger hielp hierbij.
Na veel tegenwerking van de stad Groningen werd het volk van het Gorecht uiteindelijk in november 1795
voor vrij en onafhankelijk verklaard.Als gevolg van de vorming van de Bataafse Republiek werd
een "generaal plan van regering" opgesteld.
Dit plan werd gemaakt door een commissie die speciaal voor dit doel werd samengesteld.
Het maakte het instellen van een plaatselijk bestuur noodzakelijk. Dat begon haar werkzaamheden in 1798.
De latere burgemeester van Haren, H.N. la Clé, die op Voorveld in Harenermolen woonde,
nam namens het Gorecht zitting in deze commissie.
Na de inlijving bij Frankrijk werden wetgeving en bestuur naar Frans model ingericht.

Vorming gemeente Haren
In 1811 werden de gemeentegrenzen van Haren vastgesteld.
Naast de vier huidige dorpen maakte ook Helpman deel uit van de gemeente Haren.
De eerste "maire'" werd H.N. la Clé, die bijgestaan werd door enige assessoren, de latere wethouder.
De gemeente telde op dat moment ruim 1.700 inwoners.
In 1914 kreeg de gemeente Haren haar gemeentewapen.De eerste grenswijziging dateert van 1884
toen het deel van Haren tussen het Sterrebos en het Helperdiepje met Rijkstoestemming aan de Stad
toegewezen werd.
Na vijf jaar onderhandelen tussen Haren en de Stad zette ten slotte Koningin Wilhelmina
haar handtekening onder een wet die bepaalde dat geheel Helpman tot aan de Esserweg bij de Stad
mocht worden ingelijfd.
In 1969 vervielen nog kleine stukjes Harens grondgebied in Eelderwolde en Waterhuizen aan de Stad.

Gemeentehuis
Het gemeentebestuur vergaderde aanvankelijk in het hotel De Jachtwagen aan de Rijksstraatweg,
destijds gelegen ter hoogte van de molen De Hoop.
In 1886 liet de gemeente een eigen raadhuis bouwen op de hoek van de Meerweg en de Rijksstraatweg.
Het kreeg er in de twintigste eeuw nog een verdieping bij, maar in de jaren zeventig bleek het echt te klein.
In plaats daarvan werd aan de overkant van de Rijksstraatweg een geheel nieuw raadhuis gebouwd
naar het ontwerp van ir. H.P. Thieme. De verhuizing naar de nieuwbouw vond plaats in 1975.

Werkgelegenheid
Haren is van oorsprong een agrarische gemeente. In de jaren twintig van de vorige eeuw kwamen er in
toenemende mate mensen van buiten Haren binnen de gemeentegrenzen wonen.
Langzaam maar zeker veranderde de gemeente Haren van een boerendorp in een villadorp en tuinstad.
In het begin van de jaren twintig woonden er zo'n vijfduizend Hareners,
tegen het einde van de jaren dertig was dat aantal verdubbeld.
Die nieuwe bewoners bestonden onder meer uit gezinnen met een aanzienlijk inkomen,
uit renteniers en uit veel oud-Indiëgangers.
Tot in de jaren zeventig was de werkgelegenheid in de gemeente Haren relatief gering.
Velen hadden werk in de naastgelegen stad Groningen.
Vanaf die tijd groeide de werkgelegenheid.
Het Biologisch Centrum van de Rijksuniversiteit Groningen,
het revalidatieziekenhuis Beatrixoord en vervolgens ook de Lijnwerkplaats van de Nederlandse Spoorwegen,
het Instituut voor Bodemvruchtbaarheid en het gewasbeschermingsmiddelenconcern AAgrunol
brachten veel nieuwe arbeidsplaatsen naar Haren.
Inmiddels zijn verschillende van die bedrijven overigens weer uit Haren vertrokken.
De talrijke onderwijsvoorzieningen en verpleeg- en zorginrichtingen zijn met wat er
aan andere bedrijven bleef in Haren goed voor zo'n zesduizend arbeidsplaatsen.
Die mensen wonen trouwens lang niet allemaal in Haren, net zo goed als veel;
Hareners buiten hun gemeente werken. Zo is Haren toch een forensengemeente gebleven.

Wonen en werken in Haren
De ligging op de Hondsrug maakte Haren al vroeg aantrekkelijk als woonplaats voor meestal welgestelde
Groningers. Dit werd zichtbaar door de bouw van prachtige buitens,
zoals we deze nog steeds kunnen aantreffen langs de Rijksstraatweg.
Vooral vanaf 1920 kwam de ontwikkeling van Haren als kwaliteitslocatie goed op gang.
Het aantrekkelijke landschap en de ligging vlak bij de stad Groningen waren de belangrijkste
oorzaken van deze groei.
Toch werd Haren geen buitenwijk van de Stad, maar behield het haar landelijke karakter met boomrijke lanen,
die haar de bijnaam "De Groene Parel van het Noorden" opleverde.
Een eerste golf nieuwe bewoners kwam in de jaren dertig.
Na de Tweede Wereldoorlog, zo vanaf de jaren zestig, ontstond een tweede toeloop naar Haren.
Het buiten wonen raakte in.
Overigens maken de inwoners ook graag gebruik van de faciliteiten van de zo dichtbij gelegen Stad.
Omgekeerd komen de Stadjers ook graag naar Haren. Het centrum met zijn vele winkels en de weekmarkt
op vrijdagmiddag en –avond op het Raadhuisplein trekken veel mensen.
Haren behoudt zijn aantrekkingskracht door locaties steeds aantrekkelijker te maken.
Het Komplan is hier een voorbeeld van.

wandeltocht op 29 december 2007, nabeschouwing:

wandeltocht op 29 december 2007, verslag: