Reitdiep wandeltocht op 5 maart 2011, info over de omgeving:
Op 5 maart 2011 wandelen we door één van de boeiendste kustlandschappen
van Nederland en dat terwijl we helemaal geen zee in het vizier zullen
krijgen! Samenspel tussen Reitdiep, Hunze, de zee čn de mens hebben in
de afgelopen 2500 jaar een gevarieerd cultuurlandschap opgeleverd.
Sporen van al die eeuwen zijn in het landschap goed terug te vinden.
De invloed van de zee was in vroeger tijden tot voorbij de stad
Groningen te merken, vooral wanneer hoog water en noordwesten winden
brak water via Reitdiep en Hunze naar Drente voerden.
De startlocatie
We beginnen onze tocht op het Zernike terrein.
Aan de noordkant van de
stad Groningen beschikt de Rijksuniversiteit Groningen sinds begin
jaren ’70 van de vorige eeuw over diverse onderwijs- en
onderzoeksgebouwen. In de binnenstad was geen ruimte meer om de sterk
groeiende universiteit te herbergen. De laatste jaren is het complex
sterk uitgebreid. Ook de Hanzehogeschool heeft hier allerlei
opleidingen en er zijn een aantal bedrijven op het terrein gevestigd.
We zijn te gast in de kantine van het onderwijsgebouw van de Faculteit
Economie en Bedrijfskunde van de Universiteit Groningen. Kort na de start
maken we kennis met het Duisenberg Gebouw (Economie en
Bedrijfskunde; de voormalig directeur van de Nederlandse Bank en de
Europese Bank studeerde in Groningen), de nieuwe Bernouilliborg
(Wiskunde, Sterrenkunde en Informatica) en het oude
Scheikunde-complex. Het splinternieuwe gebouw van Levenswetenschappen
(o.a. Biologie) is een blikvanger. Er studeren ruim 26.000 studenten
aan de universiteit. We wandelen ook langs de gebouwen van de
technische en economische opleidingen en de sportacademie van de
Hanzehogeschool.
De route
De vele dorpjes die we vandaag op de route aandoen, kennen allemaal
een lange historie. Het zijn van oorsprong dorpen op wierden (terpen).
Ze liggen op oude kwelderwallen van zand en klei in een gebied dat
ooit geregeld door de zee werd overspoeld. Die kwelderwallen bleven
vanaf 600 voor Chr. voldoende droog om permanent te bewonen. Een
tweede kwelderwal verder naar het noorden (Ulrum-Leens-Wehe) ontstond
ruim zo’n 1000 jaar later. Vaak is van de oorspronkelijke wierde nog
maar een klein deel over. In de 19e eeuw is veel vergraven. De
vruchtbare grond kon goed gebruikt worden om de zandgronden in het
oosten van Groningen en Drente te bemesten. In Sauwerd en Ezinge zijn
die afgravingen goed te zien.
Vanaf ongeveer 1200 worden in het gebied de eerste dijkjes aangelegd.
De Hunze die ooit afwaterde naar het noorden (langs Groot Maarslag)
verzandt in die jaren en het Reitdiep wordt de belangrijke
scheepvaartroute. Niet veel later worden daarom de grootste meanders
van de Hunze/Reitdiep afgesneden, bijvoorbeeld die bij Hekkum. Het
Oude Diepje is een schaduw van de rivier die de Hunze ooit was. In
1629 wordt de meander bij de Raken afgesneden omdat die door
verzanding de scheepvaart hindert. Voor Groningen, vroeger in de rol
van Hanzestad, zijn goede vaarwegen van groot belang.
De dorpen die we onderweg aandoen hebben allemaal iets bijzonders. In
Groot Wetsinge (dat overigens veel kleiner is dan
Klein Wetsinge) bijvoorbeeld
staat een opvallende weem (pastoriehuis). De oudste delen daarvan dateren uit de 13e eeuw.
De rust is in
Garnwerd. Het dorp heeft maar liefst 24 panden die op de
monumentenlijst staan, waaronder de brug over het Reitdiep, de molen
en het schotbalkhuisje met planken om bij hoog water de weg (coupure)
door de dijk af te sluiten.
De 40 en 60 kilometer trekken verder door het gebied van Reitdiep en
Hunze en doen
Aduarderzijl, de
Allersmaborg en
Ezinge aan. Het oudste
nog bestaande deel van de Allersmaborg is rond 1400 gebouwd. Net als
Garnwerd is ook Ezinge rijk aan monumenten. Er zijn resten van ruim 80 boerderijen
en 60 bijgebouwen gevonden uit de periode van 600 v. Chr. tot de 5e eeuw na Chr. Het museum
Wierdenland in Ezinge is gewijd aan de geschiedenis van wierden en het wierdenlandschap.
Een bezoek is zeker de moeite waard.
De 60 kilometer gaat verder door het gebied waar ooit de Hunze in de
Waddenzee uitmondde om daarna voor een tweede rust terug te komen in
Garnwerd. Onderweg doen we
Saaksum, Roode Haan en
Schouwerzijl aan.
Groot Maarslag lag aan de oever van de Hunze. Rond de wierde ligt de
ossengang. Het dorp had geen eigen kerk. Daarvoor moest men naar
Klein
Maarslag via het “Lijkenlaantje”. Bijzonder is
Schaphalsterzijl. Al in
1459 werden hier afwateringssluizen gebouwd.
De westzijde van het Reitdiep is altijd aanmerkelijk minder bewoond
dan de oostzijde. De bewoonde plekken zijn wel erg oud.
Krassum wordt
al genoemd in een document uit de 9e eeuw. In 820 werden landerijen
bij Krassum geschonken aan het klooster te Fulda. Dit klooster werd
door Bonifatius gesticht. In
Oostum stond ooit een borg. De kerk stamt
uit de 13e eeuw.
Ooit moest men bij
Wierumerschouw met een voetveer over het Reitdiep.
De Wierumerschouw ligt aan een van de oudste wegen van Groningen,
namelijk de weg van het klooster Aduard naar het voorwerk Roodeschool
tussen Bedum en Loppersum.
Tegen het einde van de tocht wandelen we nog eenmaal een stukje over
de dijk langs het Reitdiep dat hier eigenlijk de al in 1385
gekanaliseerde Drentsche Aa is.
Via de sportvoorzieningen van de ACLO en het rekencentrum van de Universiteit komen we bij de finish.
