Onstwedde heeft ongeveer 3100 inwoners. Onstwedde is een oud esdorp; het wordt voor het eerst vermeld in het jaar 875.

Op het Stobkepad bij Onstwedde moeten duizenden jaren geleden al mensen hebben gelopen, want Onstwedde behoort met Sellingen, Vlagtwedde en Wedde tot de oudste bewoningskernen van Westerwolde. Het bewoonbare gebied in Westerwolde was van oorsprong beperkt tot de oevers van de Ruiten Aa, Mussel Aa en een stukje van de oevers van de Westerwoldse Aa. Al met al een strook van 25 km lang en ongeveer 1 km breed, met een verbreding bij Vlagtwedde en Onstwedde, plus een strook stroomafwaarts waar nu Blijham Vriescheloo en Bellingwolde liggen. Daaromheen was voornamelijk moeras. Bij Onstwedde ligt de grootste opduiking, de Onstwedder Holte, die ongeveer negen meter hoger ligt dan de Ruiten Aa. Dit dekzandlandschap is waarschijnlijk ontstaan in de laatste ijstijd, toen de rivieren veel meer water voerden. De eerste sporen van bewoning in dit gebied dateren uit het middenneoliticum, van 2800 tot 2100 v. Chr. De vondst van een mogelijk grafveld op de es van Veele en een aantal vuurstenen bijlen en stukjes aardewerk getuigt daarvan.

De gotische Nicolaaskerk van Onstwedde in de Groningse gemeente Stadskanaal is gebouwd rond 1500. De ruim 41 meter hoge Juffertoren is zeker anderhalve eeuw ouder dan de kerk. Onstwedde behoorde - net als de rest van Westerwolde - tot 1568 kerkelijk tot het bisdom Osnabruck.

Aan de Juffertoren in Onstwedde is een legende verbonden. Drie rijke zusters besloten na een leven van samen feesten en dansen, hun leven te beteren. Ze besloten ieder hun eigen weg te gaan en op de plek van aankomst een toren ter ere van God te bouwen. De torens moesten precies gelijk zijn en werden gebouwd in Holwierde, Schildwolde en Onstwedde. De toren van Holwierde is inmiddels verdwenen. De toren van Onstwedde is waarschijnlijk in de 14de eeuw gebouwd en is 41,20 meter hoog. De toren lijkt scheef te staan, maar uit metingen blijkt dat de toren recht in het lood staat. De legende verhaalt dat de bouwmeester en de juffer ruzie kregen en de bouwmeester uit wraak een gedraaide spits bouwde. De Juffertoren is nu onderdeel van de Nederlands Hervormde Kerk. De toren staat aan de rand van het dorp.

Een bekend specialiteit in deze regio is het spekdik of spekkendikken is een soort kleine pannenkoek, gemaakt van roggemeel met spek en metworst die hier in Westerwolde (Groningen) en in het Rheiderland (Oost-Friesland) rond Nieuwjaar wordt gegeten.

De eerste kilometers gaan om Onstwedde heen dus langs de Ned. Herv. Kerk,het museum Slaait'nhoes, het gehucht Tange, een buurtschap, welk is gelegen tussen de dorpen Alteveer en Onstwedde het gehucht bestaat uit één straat, de Beumeesweg met een totale lengte van ongeveer 600 meter. Door het Dr Hommesbos, dit is een bos van 2,5 hectare en is ontstaan doordat de grond niet geschikt was voor landbouw. De duinen waren te steil en te arm. De naam dankt het bos aan de vroegere eigenaar, dr. Hommes, een chirurg van het ziekenhuis in Winschoten. Hij had hier een zomerhuisje.

De wandelroute
We verlaten nu Onstwedde langs de gemeentelijke begraafplaats,waar ook nog enkele millitaire en oud verzetstrijder oorlogslachtoffers liggen en gaan naar t’Stobke een oeroud natuurgebiedje zoals het hier in vroegere tijden was voor de ontginning. Hier staan ruiterstokken in een vorm van een driehoek opgesteld. De ruiterstokken werden in de landbouw gebruikt om bonen, hooi en graanprodukten te laten drogen. Na het gehucht Höfte en de wester es gepasseerd te hebben krijgen we Veele in het zicht. Daarna door een oud beeklandschap van Ter Wupping en het Mussel Aa Kanaal overgestoken te hebben bereiken we Smeerling.

Ter Wupping is een kleine ‘hoevenzwerm’ in het beschermde beekdal van de Mussel Aa nabij Onstwedde in Westerwolde. Voorbij de kleine brink ligt de Saksische boerderij van het dwarsdeeltype. De boerderij stamt uit de 18e eeuw en is in de eerste helft van de 19e eeuw herbouwd. Het Landgoed ligt in de Ecologische Hoofdstructuur Westerwolde, omgeven door grote natuurgebieden van Staatsbosbeheer. De Ruiten Aa is recent in meanderende staat teruggebracht en het oude landschap is bewaard gebleven. Het kenmerkt zich door rivierduinen, kleine bossen en houtwallen, essen en moerassige gronden langs de beken. De horizon is ongerept. Vanuit de boerderij zijn direct lange wandelingen mogelijk langs onverharde zand- en graspaden, langs de verschillende stroompjes van de Mussel en de Ruiten Aa, en langs de in het begin vorige eeuw gegraven kanalen. Langs alle waterwegen van het Waterschap zijn graspaden open voor het publiek. Twee honderd meter van het huis loopt het Mussel-Aa kanaal dat verderop samenkomt met het Ruiten-Aa kanaal en zijn weg vervolgt tot Nieuweschans als B.L. Tijdenskanaal. Het kanaal vormt een oase van rust, daar het niet toegankelijk is voor de gemotoriseerde plezier- en beroepsvaart. Het leent zich bij uitstek voor kanovaarten en de naastlopende onverharde wegen voor fiets- en wandeltochten.

Hier heeft de 35 km route de eerste rustpost in het Smeerlings theehuis.

Smeerling is een beschermd dorpsgezicht. Er staan acht Neder Saksische boerderijen uit de 17e en 18e eeuw. Een van de boerderijen is de werkschuur van Natuurmonumenten. In één van de gebouwen is het Smeerling’s Theehuys gevestigd. In het theehuis is de charme van de oude boerderij perfect bewaard gebleven, terwijl ook het comfort van de huidige tijd is geïntroduceerd. In de grote boerderij is namelijk een verwarmde glazen ruimte waarin u van lekkere dingen kunt genieten. Ook kunt u over de glazen ruimte lopen en zo de dakconstructie van de oude boerderij bekijken.

We vervolgen onze route verder door het Metbroeksbos (Natuurmonumenten) en krijgen we de splitsing van de beide afstanden.

Het Metbroekbos bij Smeerling en het Liefstinghsbroek bij Weende, zijn twee restanten van de oerbossen van Westerwolde. Het zijn vochtige bossen met bijzondere planten en dieren en bomen van meer dan 200 jaar oud. Natuurmonumenten kreeg die bossen in handen door een legaat van de heren Schönfeld en Zandstra, die deze gebieden in het begin van deze eeuw aankochten om ze te behoeden voor kaalkap.
Naast het Metbroekbos ligt het Eemboerveld (punt 6) waar Natuurmonumenten een kudde Lakenvelders (een oud Nederlands runderras) heeft ingeschaard. Door selectieve begrazing ontstaat op de hoger gelegen delen elzenbos en ontwikkelt zich een gevarieerd grasland met orchideeën en ratelaars op de lagere delen.

Lange tijd werden de bomen van het Metbroekbos door de buurtbewoners gebruikt voor van alles en nog wat. Na de novemberstorm van 1972 laat Natuurmonumenten de natuur haar gang gaan in het Metbroekbos. Als een boom sterft blijft hij gewoon staan. Spechten en holenduiven kunnen broeden in zo’n dode boom. En als de boom omvalt zullen mossen, insecten en paddestoelen het dode hout blijven gebruiken. De insecten trekken weer vogels aan. Kortom: de natuur wordt veel rijker als de dode bomen in het bos achterblijven. Natuurlijk wordt er wel voor gezorgd dat de dode bomen geen gevaar opleveren voor wandelaars. Ook de paden worden vrijgehouden van omgevallen bomen.

De 25 km gaat binnendoor naar Vlagtwedde en de 35 km gaat nog zuidelijker langs de ruiten Aa en het Lieftinghsbroekbos een natuurgebied van 20 ha.

Het Lieftinghsbroekbos is uitermate bijzonder, bijna uniek in Nederland. Het Lieftinghsbroek is een restant van de oerbossen van Westerwolde. Het is eeuwenoud met bomen van honderden jaren. Het natuurbos ligt bezaaid met omgevallen bomen en dood hout, waar insecten, paddenstoelen en dieren volop van profiteren. Veel bomen staan er met hun voeten in het water. Natuurmonumenten kreeg het bos in 1927 in bezit. Toen al waardeerde Jac. P. Thijsse het Lieftinghsbroek omdat het een erg oud bos was met kenmerkende planten. Om het bos is recent zes hectare bomen geplant, als een beschermende gordel. De bomen zorgen voor een geleidelijke overgang naar het oerbos. Het Lieftingsbroek is benoemd tot Natura 2000 gebied. Het krijgt deze Europese, beschermde status omdat het tot de top vijf behoort van mooiste bossen op de flank van een rivier.

Na het zuidelijkste punt bereikt te hebben vervolgen we de route langs het Ruiten Aa.

De beek begint bij Ter Apel en stroomt langs Sellingen, Vlagtwedde, Smeerling, Ter Wupping naar Wessinghuizen waar hij samen met de Mussel-Aa de Westerwoldse Aa vormt. Deze mondt bij Nieuwe Statenzijl uit in de Dollard. Rütenbrock, plaats wat bij Ter Apel ligt waarvan de Nederlandse naam Ruitenbroek is en waarnaar de beek is genoemd.

Via de Doene Esch en Ellersinghuizen komen we in Vlagtwedde aan, alwaar de 2de rust is gepland. Gezamenlijk wandelen we weer op naar de finish. Eerst komen we langs de Ned.Herv.Kerk en langs het Veelerdiep.

Vlagtwedde is ontstaan op een van de zandruggen die in het voormalige Boertangermoor lag. De huidige kerk stamt uit de dertiende eeuw. Het dorp heeft een redelijk uitgebreid winkelbestand: een bakkerij, een juwelier, een drogisterij, een kledingwinkel 2 supermarkten, een bank etc. Verder is er een aantal horecagelegenheden: enkele kroegen, een discotheek ("De Schutstal") en verschillende restaurants.

We komen nu in Veele en gaan over de Rolinbrug vernoemd naar de Belgische kolonel Philippe Rolin, die hier samen met twee andere Belgische parachutisten omkwamen bij de bevrijding van de plaats in april 1945. Bij de brug staat een oorlogsmonument Van 1977 tot 1981 woonde politicus en politiek activist Roel van Duijn in Veele.

Vanaf Veele wordt het Mussel Aa Kanaal gevolgd,dat in 1916 gereed kwam. Toen speelde de beroepsvaart een rol van betekenis en heeft een rol gespeeld bij de ontginning van de overgebleven heide- en veengebieden.

Zo komen we weer in Ter Wupping. De route gaat hier door een oud hoeven – en beekdallandschap. Belangrijke onderdelen ervan zijn oude rivierduinen: de Ruigeberg en de Kieberg.

Rond deze rivierduinen liggen een aantal bosjes. Verder behoren ook een aantal akkers tot het terrein. Deze hebben een bolle vorm door eeuwenlang bemesting met schapenmest vermengd met heideplaggen. Ze worden ecologisch beheerd vanwege de akkeronkruiden. Ook graslanden maken deel uit van het bezit van Staatsbosbeheer.
Rond het oude loopje, een voormalige loop van de Mussel Aa en Ruiten-Aa dat en noorden van de Ruige Berg ligt een nat grasland met veel dotterbloemen en pinksterbloemen.

Dit zullen we nu niet zien vanwege hett jaargetijde. Ons eindpunt Onstwedde komt weer in zicht. Maar eerst passeren we nog een rotonde met daarop een kunstwerk in de vorm van een halve ring met een diamant er bovenop. Na nog een park wordt de finish.

De routeontwerpers: Ubo Hes. Jan Schokker en Lodewijk Everts.

---

Ongeveer drieduizend inwoners van Onstwedde genieten van hun prachtige omgeving en vrije uitzicht in Onstwedde. Onstwedde staat bekend om de mogelijkheden voor landelijk wonen.
Onstwedde is van oorsprong een esdorp met twee brinken. Het dorp ligt midden in een prachtige omgeving, doorsneden door de Mussel-A en kronkelende zandpaden. De blikvanger van het dorp is de veertiende eeuwse Juffertoren. Van ver kun je deze bijzondere toren al aan de horizon zien.
In Onstwedde zijn twee scholen voor bijzonder basisonderwijs en een nevenvestiging van het voortgezet onderwijs. De Stichting Ocrea zet zich in voor de ontwikkeling van het dorp. De gemeente, de drie scholen en de Stichting Ocrea werken gezamenlijk aan zeer innovatieve plannen voor een breed en gecombineerd pakket aan onderwijs- en sportvoorzieningen.

---

In Onstwedde bevindt zich De Bolster, een multifunctioneel dienstencentrum voor wonen, zorg en welzijn. De Bolster biedt onderdak aan onder andere Stichting Welstad, een bibliotheek en een kinderopvangcentrum.
Aan de Juffertoren in Onstwedde is een legende verbonden. Drie rijke zusters besloten na een leven van samen feesten en dansen, hun leven te beteren. Ze besloten ieder hun eigen weg te gaan en op de plek van aankomst een toren ter ere van God te bouwen. De torens moesten precies gelijk zijn en werden gebouwd in Holwierde, Schildwolde en Onstwedde. De toren van Holwierde is inmiddels verdwenen.
De toren van Onstwedde is waarschijnlijk in de 14de eeuw gebouwd en is 41,20 meter hoog. De toren lijkt scheef te staan, maar uit metingen blijkt dat de toren recht in het lood staat. De legende verhaalt dat de bouwmeester en de juffer ruzie kregen en de bouwmeester uit wraak een gedraaide spits bouwde.
De Juffertoren is nu onderdeel van de Nederlands Hervormde Kerk. De toren staat aan de rand van het dorp.

---

Onstwedde, diamant op de rand van Veenkoloniën en Westerwolde in het zuidoosten van de provincie Groningen.
Een prachtige plek om te wonen, werken of recreëren, enerzijds rustig, anderzijds bruisend. Gelegen in een landschap van akkers, weiden, bossen en meanderende beekjes en riviertjes, biedt dit meer dan 1100 jaar oude dorp met omliggende, pittoreske landstreken als Ter Wupping, Smeerling, Wessinghuizen en Barlage volop gelegenheid tot sportief, recreatief en cultureel verpozen.
Onstwedde is rijk aan voorzieningen voor zowel inwoners als toeristen. Er zijn tientallen winkels, verschillende horecagelegenheden, een aantal overnachtingsmogelijkheden, diverse toeristische attracties en ettelijke sportvoorzieningen te vinden.
Onstwedde lééft, dat bewijst het dorp iedere dag en dat bewijst ook deze website, waarop Onstwedde zich graag aan de wereld laat zien. Wees welkom in Onstwedde.
Onstwedde is in de visie van de gemeente Stadskanaal het toeristisch zwaartepunt van de gemeente. Logisch, als je kijkt naar de prachtige omgeving waarin het dorp is gelegen. Een pittoreske variatie aan bossen, akkers, houtwallen, waterwegen en weiden vormt een prachtig decor voor een ieder met oog voor natuurlijk schoon die wil verpozen in een sfeer van rust en ruimte. Onstwedde biedt de ideale omstandigheden voor een ieder die wil wandelen, fietsen, paardrijden, zwemmen of vissen.

VVV-kantoor
Het VVV-kantoor Onstwedde is gevestigd in dienstencentrum De Bolster aan de Boslaan 50. Het kantoor is van mei tot en met augustus op werkdagen open van 10.00 tot 12.00 uur.
Het hele jaar door verkopen wij Irischeques op vrijdag van 10.00 tot 12.00 uur.

wandelroutes
"Wandelen in Ter Wupping" (vijf kilometer) (gemarkeerd)
"Stobkepad" (achtenhalve kilometer) (gemarkeerd)
"Twee om de Toren" (zeven kilometer) (gemarkeerd)
"Wandelen in Smeerling I" (drie kilometer) (gemarkeerd)
"Wandelen in Smeerling II" (vierenhalve kilometer) (gemarkeerd)
Hannekemaaierspad
Noaberpad

fietsroutes
"Fietsen rondom de Juffertoren" (vijf routes, 25 tot 50 kilometer)
Stroomdalroute (veertig kilometer) (gemarkeerd)
Vestingroute (49 kilometer) (gemarkeerd)
United Countries Tour fietsroute
Internationale Hanze fietsroute.

autoroute
Westerwolde-Emsroute (130 kilometer)

rolstoelroute
Onstwedder Rolstoelroute (vijftien kilometer)
Alle bovenstaande routes lopen door Onstwedde, sommige hebben begin- en eindpunt in Onstwedde. Routebeschrijvingen van al deze routes zijn verkrijgbaar bij het VVV-kantoor Onstwedde.

---

De gemeente Stadskanaal is in 1969 ontstaan uit de gemeente Onstwedde en een deel van de gemeente Wildervank. De gemeente bestaat uit de hoofdplaatsen Stadskanaal en Musselkanaal, Onstwedde, Mussel en Alteveer. Daarnaast kent de gemeente nog een aantal gehuchten en buurtschappen: Oomsberg, Smeerling, Sterenborg, Ter Maarsch, Ter Wupping, Barlage, Blekslage, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vledderveen, Vosseberg, Kopstukken, Ceresdorp, Tange, Holte, Horsten, Höfte en Wessinghuizen.
In de tweede helft van de negentiende eeuw werd het Stadskanaal aangelegd om de handelspositie van de stad Groningen te versterken. Aanvoer van turf en agrarische producten maakten het kanaal tot een belangrijke transportroute. Dat had positieve invloed op de ontwikkeling van de plaatsen Stadskanaal en Musselkanaal. Het kanaal is de laatste jaren een belangrijke vaarroute voor de kleine en gemotoriseerde recreatievaart geworden. In de gemeente verenigen zich twee karakteristieke landschappen elk met zijn eigen aantrekkelijke kanten: het veenkoloniale langgerekte kanaallandschap en het lichtglooiende Westerwoldse zandlandschappen met bossen, grillige stroompjes en weilanden. Met haar ruim 33.600 inwoners is de gemeente Stadskanaal één van de grootste gemeenten van Noord- Oost Nederland.

Stadskanaal
Met ongeveer twintigduizend inwoners is Stadskanaal de grootste plaats binnen de gemeente. Het heeft een snel groei doorgemaakt en is nu een moderne centrumplaats met goede voorzieningen die het wonen, werken en verblijven aantrekkelijk maken.

Musselkanaal
Tussen Stadskanaal en Ter Apel ligt Musselkanaal. Door ingrijpende veranderingen aan het uiterlijk van de winkels en de wegen, heeft Musselkanaal met ruim zevenduizend inwoners een moderne uitstraling gekregen.

Onstwedde
Van oorsprong is Onstwedde een esdorp met een tweetal brinken. Het dorp ligt midden in een prachtige omgeving doorsneden door de Mussel A en kronkelende zandpaden. De blikvanger, vanuit de verte zichtbaar, is de 14e eeuwse Juffertoren, die historisch gezien het meest waardevolle monument in de gemeente is. In Onstwedde kunt u landelijk wonen, met een vrij uitzicht op het bos of een verre horizon. Ongeveer 3.500 mensen wonen in Onstwedde.

Mussel
Dit dorp dankt zijn naam aan het riviertje de Mussel A dat door Mussel stroomt. Vroeger was het een moerasachtig gebied. De naam Mussel is ontleend aan de west-germaanse woorden muz dat moeras betekent en het woord lake wat lagerland betekent. In Mussel wonen ruim 1.600 mensen.

Alteveer
In Alteveer is het goed wonen in een van de woonwijken of aan de rand van het dorp met uitzicht over de akkers en weilanden. Alteveer is een kleine woongemeenschap met ongeveer 1.300 inwoners.