De alternatieve homepage van de FLAL

Hollands Venetië wandeltocht op 5 december 2009, info over de omgeving:

Giethoorn tijdens de 21e Kennedymars van TIGO te Steenwijk van 20 op 21 juni 2008

Giethoorn tijdens de 21e Kennedymars van TIGO te Steenwijk van 20 op 21 juni 2008

Giethoorn is een dorp in de kop van Overijssel.
Tot 1973 was het een zelfstandige gemeente. Giethoorn ligt tussen Steenwijk en Meppel.
Het dorp telt 2620 inwoners en is bekend door zijn bruggetjes, waterwegen en punters.
Het wordt wel het 'Hollands Venetië' genoemd.

Door de vervening ontstonden plassen en meren. Om de turf te vervoeren groef men vaarten en sloten.
Vele huizen zijn als het ware op eilandjes gebouwd, die alleen via bruggetjes te bereiken zijn.
De meeste van de meer dan 176 bruggen zijn privé-eigendom.

De enige doorgaande verbinding over land is een fiets- annex wandelpad dat dwars door het dorp loopt, het voornaamste verkeer vindt plaats over het water. Daarvoor wordt vaak gebruik gemaakt van de punter, voortbewogen met een punterboom, net als de gondels in het echte Venetië.

Kerkelijk gezien is Giethoorn een vrijzinnige enclave te midden van een orthodox gebied met dorpen als Staphorst, Genemuiden en Hasselt. De dorpskerk, De Vermaning geheten, werd in 1871 gesticht.

De Flagellanten, die als monniken in het Fransiscanenklooster trokken dat in een gehucht in Giethoorn-Noord stond, vonden veel geitenhoorns die door de stormvloed van 1170 vanuit de Zuiderzee omgekomen waren. Zij noemden de nederzetting dan ook Geytenhorn, later werd dat Geythorn, en dankzij het dialect is het Giethoorn geworden. De geitenhoorn is terug te vinden in het wapen van Giethoorn.

Rond het jaar 1200 vestigden leden van de sekte van de Flagellanten zich in het uitgestrekte veengebied waar tegenwoordig Giethoorn ligt. Zij maakten van het gebied de eerste veenkolonie van Nederland.

In de veertiende eeuw werd de eerste kerk in Giethoorn gebouwd, een Katholieke. In de tweede helft van de zestiende eeuw vestigden zich de doopsgezinden in Giethoorn. Rond die tijd begon ook de natte vervening, waardoor voor het toenemende turfvervoer onder meer de Dorpsgracht werd gegraven. Langs deze waterweg gingen zich later steeds meer mensen vestigen, waaronder veel boeren.

Door de vervening ontstonden rond Giethoorn uitgestrekte meren zoals de Bovenwijde. Bijzonder van deze meren is dat het water er vaak niet meer dan een meter diep is. Het Gieterse Meer tussen Giethoorn en Blokzijl is het enige meer in de regio dat niet door vervening, maar in de ijstijd is ontstaan. Giethoorn was tot 1973 een zelfstandige gemeente. Giethoorn ging toen samen met Wanneperveen, Blokzijl en Vollenhove deel uitmaken van de gemeente Brederwiede. Per 1 januari 2001 is Brederwiede samen met voormalige gemeenten Steenwijk en IJsselham opgegaan in de nieuwe gemeente Steenwijkerland

Giethoorn heeft verschillende schilders aangetrokken. Zij kozen Gieterse taferelen tot hun onderwerp. Veel van deze schilders behoorden tot de Haagse of Larense School, zoals Cornelis Vreedenburgh, W.B. Tholen en G.F. Van Schagen Zij verbleven hiervoor enkele weken in het dorp om dan weer te vertrekken. Ze logeerden dan bijvoorbeeld bij café Sloothaak aan het Zuideinde. Een schilder die zich gevestigd heeft in Giethoorn was Piet Zwiers. De schilder Hendrik Broer was geboren te Giethoorn

Van 1912 tot 1929 was Tjeerd Hylkema verbonden aan de Doopsgezinde gemeente van Giethoorn. Naar hem werd de ds. T.O. Hylkemaweg genoemd, die in de volksmond ook wel als het "Peerdepad" bekend staat. Vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw raakte Giethoorn in trek als woonplaats voor beroemde Nederlanders. Acteur Rijk de Gooyer was daarin de trendsetter. Na hem volgden o.a. de schrijvers Herman Pieter de Boer en Eelke de Jong en striptekenaar Peter van Straaten.

In 1974 ging de woonboerderij van Rijk de Gooijer in vlammen op. De nachtelijke brand is nooit opgehelderd, maar vermoed wordt dat onenigheid over een niet geretourneerd rondje in de kroeg uit de hand is gelopen. Topkok Jonnie Boer, is geboren in Giethoorn. De echtgenote van René Froger, Natasja Froger-Kunst heeft korte tijd in Giethoorn gewoond.

De langebaan-schaatser Tim Roelofsen komt ook uit Giethoorn.

Bij Giethoorn staat een drietal eenvoudige poldermolentjes van het type tjasker, te weten: Molengat, Noord, Zuid. Ten zuiden van het dorp staat een kleine Amerikaanse windmotor.
De tjasker is een der kleinste windmolens in Nederland en is ontwikkeld in Friesland.

De overijsselse punter
Temidden van het rond en platbodem geweld, is de Overijsselse punter een wonder van eenvoud en veelzijdigheid. Het is een (h) eerlijk vaartuig voor hen die genieten van het echte oervaren. Welke platbodem met een diepgang van amper 20 cm heeft een vaargebied van het kleinste slootje tot en met de waddenzee? Dit laatste is mogelijk met een zeepunter en een ervaren schipper. Er kan zelfs aan boord gebivakkeerd worden, terwijl een motor niet noodzakelijk is om ergens te komen.

Technisch gesproken is de punter een smal knikspant vaartuig tot ruim 8 meter lang, met recht vallende stevensop een vaak dubbel lancetvormig vlak (bodem). Waarmee de zijden – meestal een brede gang- een vrij scherpe kim (hoek tussen zijde en bodem) vormen en waarbij de boeisels (bovenboorden) licht invallen of verticaal staan (def. N.van den Sigtenhorst).

Zoals vele andere voormalige bedrijfsvaartuigen bleken ook de punters aantrekkelijke pleziervaartuigen. Dat is niet zo vreemd als je bedekt dat de punters van nu gebaseerd zijn op vele eeuwen ervaring met punterbouw en puntervaren. Hierdoor ontstond een prachtig stuk “vaargereedschap”, doelmatig, sterk, harmonieus en mooi.

De bouw van de punter is altijd maatwerk geweest (custon built heet dat tegenwoordig). Het bouwmateriaal was meestal eikenhout. Geen 2 punters zijn dus exact gelijk. Het is in dit verband interessant om je te realiseren dat veel ontwikkeling en vooruitgang is gebaseerd op gunstig uitvallende verschillen.

De bekendste punter is ongetwijfeld de “Gieterse punter” oftewel de achtspander. Dit was (is) een echte “allrounder” en kwam dan ook in grote aantallen voor. De lengte is ong. 6.30 m. bij een breedte van ong. 1,5 m. Soms waren ze voorzien van roeiwerk en of een kaar (ruimte om gevangen vis levend te bewaren). Het enkele zwaardje was symetrisch van vorm en had een handgreep voor het omhangen. Geboomd, geroeid (Beltschutsloot) of zeilend met hun zo karakteristieke spriettuig waren de punters eeuwenlang beeldbepalend in N.W. Overijssel en vooral Giethoorn.

Wat minder bekend is het kleinste en waarschijnlijk jongste familielid het “bootie”, een vlotte verschijning, met voor een zgn. binnensteven, achter een klein spiegeltje, roeiwerk en soms en kaar. Vaak kon er een klein sprietzeiltje op. De lengte was ong. 5m. en de breedte ruim 1m., hoewel dit latste vaak afhing van de leeftijd van de besteller.

Vervolgens zijn er nog 2 “zwaargewichten”; het “vlot” met een lengte van nog geen 10 m. en voorzien van een boeisel en de “bok”, die gewoonlijk een paar meter langer is. Beide zijn bedoeld voor het zware vervoer. Een door 2 man geboomde bok met een lading om en om staande koeien aan boord statig door het landschap schuivend, blijft een uniek gezicht.

Tenslotte komen we bij de “kaar” en “deken” punters (een deken is een lage kaar met een trogje erop als toegang) Deze punters werden speciaal gebouwd voor de vissers op het wat ruimere water van Kuinre en Elburg. Het zijn echte zeilpunters. De boeisels zijn veel hoger, de stevens zijn langer en voorzien van stevig beslag, er hangen 2 echte zeezwaarden aan met een goed profiel en een vaak prachtig beslag. Tegen de achterkant van het “stuurhoutje” (opstaand plankje op de achterste plecht) bevindt zich een opklapbaar “harkje” om het roer zonodig vast te kunnen zetten. De doft heeft vaak een mastkoker met klink en soms een overloop, voor de gereefde fok, aan de voorkant. De mast staat ook wat verder naar achteren om een flinke fok mogelijk te maken. Tegenwoordig worden dit “zeepunters” genoemd. Opmerkelijk is dat deze zeepunters hoofdzakelijk in de gemeente Wanneperveen werden gebouwd op 3 werven, notabene alle drie van leden van de familie Huisman (Kettingbrug, de Belt, Ronduite). Gelukkig varen er nog een aantal deels oude originele Gieterse punters rond. Het merendeel van de recreatiepunters is echter geïnspireerd op de voormalige zeepunters, zij het zonder kaar of deken en “ in de lak” (i.p.v. bruine teer). Ook het vlak is vaak wat breder om de stabiliserende invloed van het water (ballast) in het visruim te compenseren.

Gondel historie
Al bladerend door het archief van de Vereniging Gondelvaart Giethoorn kom je de meest bijzondere verhalen en foto’s tegen.
Bv. Een advertentie uit de Oprechte Steenwijker Courant van 1946: “ Bij genoegzame deelname (minstens 10) zaterdagavond 17 augustus a.s. GONDELVAART, opgeluisterd door muziek van Giethoorns Fanfarecorps, afvaart 21 uur van Smits Paviljoen, organisatie Watersportver “Het Wiede”. Maar ook de Japan-hype die speelde tussen 1988-1991: “Het plan om de Gietersen naar ‘Holland Village’ in Nagasaki Japan te halen loopt stuk. In totaal 55 gondelbouwers en 16 Gieterse Daansers zouden 2 jaar geleden gezamenlijk afreizen naar Japan – het promotiebureau voor Holland Village, SEP uit Amsterdam, had een delegatie uit Giethoorn gevraagd een tiental gondels te bouwen en een stukje folklore ten toon te spreiden. Na een driftig beraad zei de enthousiaste achterban in Giethoorn ‘ja’ tegen een voorstel om een maand lang in Nagasaki te verblijven. Een vertegenwoordiger ‘neusde’ een dagje rond in Giethoorn om gondels te selecteren, een promotiefilm werd gemaakt en een technische ploeg van gondelbouwers geformeerd….. De toenmalige voorzitter sprak over een zeer grote teleurstelling voor een ieder – Luchtfietserij was het. Veel tam-tam, maar weinig resultaat”. In 1993 een primeur in Gondelland: “De Gieterse Jeugd opent de Gieterse Gondelvaart – wie de jeugd heeft, heeft de toekomst” En in 2003 nog een primeur: “Gieterse Gondelvaart op RTV Oost”.

Maar ook in al die jaren mooie koppen in de regionale en landelijke dagbladen: “Gieterse Gondelvaart – het sprookje uit het Venetië van het Noorden ” “Bouw gondels volop aan de gang” “Gondelvaart met weinig vaart” “Gondelvaart Giethoorn blijft de massa het meest en volop boeien” “Gondeliers hopen op regen” “Geruisloze en onzichtbaar voorgestuwde gondels in Giethoorn” “Gondelvaart in teken van sprookjes en muziek” “Publiek klapt voor gondels en slaat de muggen van zich af ” “Minder kwaliteit bij Gondelvaart – ruim 20.000 bezoekers langs de dorpsgracht in Giethoorn” “Het laatste nieuws Gondelvaart – de Gondelvaart en de ‘storm’ is weer voorbij” “Giethoorn druk met sprookje van bloemen, licht en gondels” “Zestien gondels – record aantal!” “Gondelvaart van grote klasse glijdt door Gieterse grachten” “Sumo en smartlappen op Gondelvaart” “ Noodkreet blijft van kracht” “Gieterse Gondelvaart – dit jaar topniveau” “Gondelvaart Giethoorn – mooier dan mooi” “Gieterse Gondelvaart – groot geworden door klein te blijven”. Al deze mooie krantenkoppen en het grootse publiek in de loop der jaren, waren en zijn niet mogelijk zonder de bouwershanden van alle gondelbouwers van de afgelopen jaren. De organisatie, wie de Gondelvaart dan ook allemaal georganiseerd hebben in de rijke historie van Giethoorn, is hier de Gieterse bevolking dan ook zeer dankbaar voor. De organisatie hoopt van dit enthousiasme dan ook nog in lengte van jaren gebruik te mogen maken … Laat de Gieterse Gondelvaart varen !