De alternatieve homepage van de FLAL

FLAL wandeltocht vanuit Appelscha op 24 oktober 2009

datum

24 oktober 2009

plaats

Oude Willem wandeltocht

Restaurant Hanenburcht, Boerestreek 17, 8426 BM Appelscha, ( 0516-431678

openbaar vervoer:

bus 16 vanaf NS Assen

info over de omgeving

verslag

foto-reportage

Restaurant
Bowlingcentrum
De Hanenburcht

Oude Willemwandeltocht op 24 oktober 2009, info over de omgeving:

buurtschap Oude Willem.

Oude Willem is een buurtschap de gemeente Ooststellingwerf, in de Nederlandse provincie Friesland. Het valt officieel onder Appelscha hoewel het meer dan 8 kilometer uit de kern verwijderd is.
Oude Willem ligt nu midden in het Nationaal Park Drents-Friese Wold. Het heeft op dit moment overwegend een agrarische functie. In de toekomst moet deze plaats maken voor nieuwe natuur. Dit ook om de oorspronkelijke watervoorziening van de Vledder Aa te herstellen. Hier is echter veel weerstand tegen.

Oude Willem
Dit is de jongste grote ontginning binnen de gemeente Diever. De ontginning dateert van 1910 en was tot dan een soort "oergebied" van uitgestrekte heideveld en veen. Het gebied ligt in drie gemeenten, Diever en Smilde in de provincie Drenthe en Ooststellingwerf in de provincie Friesland. Het kreeg de naam Oude Willem van een oude schaapherder die toen in dit gebied met zijn kudde rondtrok.
Het Waterse deel was in de eerste helft van de 19e eeuw in bezit van de Maatschappij van Weldadigheid, die een deel had ontgonnen tot bouw- en grasland. De gemeente Diever en Smilde attendeerden het ministerie van Binnenlandse zaken er op dat het Dieverderveld, het grootste deel van het huidige gebied Oude Willem, niet meer werd gebruikt voor de schapenhouderij.
Het gebied was geschikt voor een werklozenproject zoals dit door de staat werd gedaan bij Kootwijk op de Veluwe. Het complex werd in 1910 aangekocht en in cultuur gebracht door Floris Vos. Deze Floris Vos heeft als lid van de Tweede Kamer furore gemaakt met zijn pleidooien voor afschaffing van tollen langs openbare wegen.
Na verloop van tijd gingen de bezittingen over naar de N.V. Landontginningsmaatschappij "De Drie Provinciën" met als enige aandeelhouder mr. Christiaan Wilhelm Janssen. Hij stak veel geld in de ontginning en stichtte een inrichting voor opvang van verwaarloosde jongens, die het boerenvak konden leren.

De Prins Bernard Kazerne
DIEVER - De Historische verenigingen van Diever en Appelscha hebben een tweede onderduikershol ontdekt in het bos bij Oude Willem.
Het hol diende als onderkomen voor leden van de knokploeg die eind 1944 uit de gevangenis van Assen bevrijd werden.
Het werd glimlachend ook wel de Prins Bernhardkazerene genoemd. Het hol van 30 vierkante meter was ingegraven in een heuvel tussen de dennenaanplant.
De onderduikersplek is na de oorlog dichtgegooid, daardoor is er niet veel meer van te zien.
Johan Oosterloo uit Norg, redacteur van de Historische Vereniging Appelscha, wist het hol op te sporen.

Appelscha is een dorpje in het zuid-oosten van de provincie Friesland. Wie kent het niet. Schoolreisjes met ranja in de kale duinen. Appelscha ligt in de provincie Friesland en in de gemeente Ooststellingwerf. De gemeente Ooststellingwerf is met een oppervlakte van 22.650 ha een van de grotere gemeenten in ons land.

Historie
Het dorp wordt al vroeg in de geschiedenis genoemd. Het eerst geschreven bericht dateert uit het jaar 1247. Van oorsprong hoorde Appelscha, wat wij nu de Boerenstreek noemen en toen Hoog-Appelscha heette, tot het vroegere graafschap Drenthe. En het was een klein dorp. In 1811 woonden er ongeveer 150 mensen. Als je verder de ontwikkeling leest, merk je dat namen van straten en buurten al heel oud zijn en vroeger ook al voorkwamen. Enkele voorbeelden zijn: De Marsschen, de Riemsloot, Aenboomsteegde enz.
Het dorp is zeer oud. Wat ook oud is, is de kerk. Zij dateert uit de 12e eeuw. De klok die in de klokkenstoel hangt en bij deze kerk staat is nog ouder en stamt uit het jaar 1435. Het huidige kerkje is gebouwd in 1903. Meer Historie

Het heden
Het gaat te ver om hier het heden en verleden uitgebreid te benoemen.
Tegenwoordig telt Appelscha ongeveer 4600 inwoners en is vooral bekend om de bossen en zandverstuivingen. Dat geld ook voor Pretpark Duinen Zathe en het Miniatuurpark. Attracties, die elk jaar duizenden bezoekers naar Appelscha weten te trekken.
Een andere publiekstrekker is het prachtige natuurgebied bij Fochteloo. Door de alom bekende turfroute met aanlegsteigers voor de pleziervaarder komen er jaarlijks zo'n 2000 bootjes in het dorp.

Appelscha, in een ver verleden ook wel Appelsche genoemd, is een dorp in Stellingwerf-Oosteinde met een rijke geschiedenis. Appelscha bestond uit de nederzetting rond de Boerestreek en de buurtschappen Aekinga, Terwisscha en De Bult, met in hun midden de Trefkerk, zoals hij later genoemd werd, bereikbaar via de aloude kerkepaden. In 1247 werd deze kerkgemeenschap al genoemd!
Eeuwenlang was Appelscha een kleine boerengemeenschap, ingeklemd tussen de droge zandige heide en het schier eindeloze natte veen, toen nog de Appelschaster- en Fochteloër venen genaamd. Samen met de boeren van 'de Fochtel' werden rond 1450 leidijken aangelegd om het zure lekwater uit dat veen en hun akkers te weren.
Het graven van de vaart maakte de turf bereikbaar en leverde later landbouwgrond op. De komst van duizenden Friese turfstekers zorgde vanaf 1827 voor veel commotie. De sociale-, woon- en voedselsituatie was ronduit slecht. Veel van die arbeiders gingen op of bij het af te graven veen wonen op de plaats waar nu het dorp Ravenswoud ligt, hetgeen de turfstekers de lange mars vanaf de Boerestreek bespaarde.
Het zand ten zuiden van het dorp ging stuiven, waardoor de akkers van de boeren onderstoven. Staatsbosbeheer begon daarom rond 1900 met de aanplant van bos. Daaraan danken we nu nog dat bos en duin bijna tot aan de Boerestreek doorlopen. Het trok veel toerisme en Appelscha werd in heel Nederland beroemd om zijn natuurschoon.
Rond 1890 bracht de turf minder op door de komst van de steenkool. Dat was het begin van een roerige periode met veel stakingen, met als tragisch hoogtepunt het hongeroproer van 1893. De stakers werd moed ingesproken door Domela Nieuwenhuis. Later had Pieter Jelles Troelstra ook grote invloed. Van lieverlee werden de turfstekers boerenarbeiders. Ook mochten ze 's winters in de bossen van de Reserve Kas werken, een soort sociale instelling.
In 1922 werd het Friesch Volkssanatorium uit Joure naar Appelscha overgeplaatst. Vele duizenden patiënten wachtten hier jarenlang op hun genezing. De vereniging "Beatrixoord" telt nu nog 30000 leden.
Zo heeft door de jaren heen bijna elke vierkante meter van Appelscha, Ravenswoud, Fochteloo en Langedijke wel een stukje geschiedenis voortgebracht: een geschiedenis die waard is om bewaard te worden voor het nageslacht.